Klimaatbestendige Netwerken: Stresstest Hoofdvaarwegennet - Deelrapport Indirecte Klimaatbedreigingen II : Bedreigingen voor de scheepvaart voortvloeiend uit klimaatgedreven ingrepen in het watersysteem voor andere waterfuncties - update juli 2026

Nederland heeft een complexe rivierendelta met zeer verschillende belangen en uitdagingen qua waterbeheer. Het bedienen van alle waterfuncties vanuit het hoofdwatersysteem is nu al ingewikkeld, maar wordt nog moeilijker door zeespiegelstijging en andere effecten van klimaatverandering, in het bijzonder droogte.

Op en in dit watersysteem ligt het hoofdvaarwegennet dat– meer dan in welk ander West-Europees land– een hoofdrol speelt in het transport van goederen en daarmee in de West-Europese economie. Om Nederland waterrobuust en klimaatbestendig te maken, zijn ingrepen noodzakelijk. Maar het is nagenoeg onmogelijk om ingrepen in het watersysteem te doen die geen effect hebben op het hoofvaarwegennet. Het Rijk heeft in het Deltaprogramma het principe van geen afwenteling opgenomen voor toekomstige ingrepen. Bovendien is daar sinds 18 juli 2024 Europese regelgeving bij gekomen– de Verordening inzake Trans-Europese Netwerken voor Transport (TEN-T)– die de lidstaten verplicht om de huidige toestand van het vaarwegennet te behouden en dus niet achteruit te laten gaan qua o.a. doorvaarthoogte van bruggen, vaardiepte in de vaargeulen en wachttijden bij sluizen. Een dergelijk principe van geen achteruitgang is niet nieuw in EU-regelgeving: de Kaderrichtlijn Water en de Natuurherstelverordening bevatten eveneens voor de daarin geformuleerde belangen een principe van geen achteruitgang. Onderlinge conflicten tussen deze regelwerken komen in de uitvoeringspraktijk in beeld.

De uitgangspunten van geen afwenteling en geen achteruitgang maken de zoektocht naar ingrepen ingewikkeld. Het is voor Rijksprogramma’s niet langer genoeg om alleen ‘effecten voor anderen functies in beeld brengen’ en een kosten-baten-afweging te maken. Er moet nu worden gezocht naar oplossingen die meerder functies tegelijk bedienen en waar nodig moeten compenserende maatregelen worden uitgewerkt.

Dit rapport vat vijf onderzoeken samen die in de afgelopen vijf jaar zijn uitgevoerd naar klimaatgedreven ingrepen in het watersysteem met een effect op het vaarwegennet en de scheepvaart, de zogenaamde indirecte klimaatbedreigingen. De huidige en toekomstige impact van ingrepen en mogelijke handelingsperspectieven (voor zover al onderzocht) zijn per deelgebied uitgewerkt. Per maatregel is in het rapport gereflecteerd op de uitgangspunten van geen afwenteling en geen achteruitgang.