{"text_format":"1","workbook":"xlsx","n_sheets":6,"sheets":["Toelichting","Dashboard","Export_KES","Duurzame KES","Keuzelijsten","Sheet1"],"not_rendered":{"charts":0,"images":0,"macros":1,"external_links":0,"defined_names":14,"comments":0,"pivot_tables":0},"unopened":[],"bounds":{"document_bytes":16777216,"sheet_cells":100000,"rows_first":2000,"rows_last":500,"rows_between":2000,"halvings":0,"cell_chars":16384,"cell_head_chars":4096},"cells_cut":0,"cells_raw":0,"read":"whole","date_system":"1900"}

{"sheet":"Toelichting","index":0,"n_rows":0,"n_cols":0,"rows_kept":0,"cut":false,"hidden":false,"merged":[]}

{"sheet":"Dashboard","index":1,"n_rows":117,"n_cols":15,"rows_kept":117,"cut":false,"hidden":false,"merged":[]}
["Dashboard Klanteisenspecificaties en Maatregelen Duurzaamheid ","Selecteer de project kenmerken:",null,null,"Actie knoppen"]
[]
["\nOp dit Dashboard vind je maatregelen die bijdragen aan de KCI-ambities. Ze zijn ingedeeld in projecttype, objecttype, duurzaamheidsaanpak en projectfase. Zo kun je makkelijk selecteren welke maatregelen geschikt of zelfs verplicht zijn voor jouw project. \n\nStappenplan Dashboard:\nStap 1: \nSelecteer, met de dropdown-lists, in cel B4, B5, B6 en B7, de kenmerken van jouw project. Je hoeft niet alle velden te selecteren. Als je kiest voor “Alle” dan worden de maatregelen geselecteerd die echt op alle projecttypen, objecttypen of fasen van toepassing zijn. Met de knop \"Genereer  Klanteisen/Maatregelen\" kun je de kenmerken doorvoeren in de tabel. Relevante klanteisen voor jouw project zullen dan worden weergegeven. Met de knop \"Resetten van keuzes\" kun je de geselecteerde kenmerken resetten. De tabel vanaf rij 13 zal dan weer worden hersteld en alle beschikbare maatregelen worden dan weer weergegeven.\n  \nStap 2: \nExporteren naar Excel:\nGebruik de knop \"Exporteren gekozen KES (Excel)” als je tevreden bent met de gegenereerde klanteisen en deze wilt exporteren naar Excel. Na het indrukken van de knop \"Exporteren gekozen KES (Excel)\", verschijnt een MessageBox. Geef hierin aan of je wilt doorgaan met exporteren of niet. Wanneer je wilt doorgaan dan opent Excel een nieuw bestand.\n\nExporteren naar Grip: \nGebruik de knop \"Exporteren gekozen KES (Grip)” als je tevreden bent met de gegenereerde klanteisen en deze via Excel wilt exporteren naar Grip. Na het indrukken van de knop \"Exporteren gekozen KES (Grip)\", verschijnt er een MessageBox. Geef hierin aan of je wilt doorgaan met exporteren of niet. Wanneer je wilt doorgaan dan opent Excel een nieuw bestand conform het format in Grip. Dit bestand is dan importeerbaar in Grip.\n\nStap 3:\nJe kunt de geëxporteerde Excel bestanden nu vrij aanpassen en gebruiken."]
["Projecttype \n"]
["Objecttype\n"]
["Duurzaamheidsaanpak\n"]
["Fase \n"]
[]
[]
[]
[]
[]
[null,null,"ID","Thema","Klanteis titel ","Klanteis tekst","Toelichting ","Transitiepad","Duurzaamheidsaanpak ","Projecttype ","Objecttype ","Fase","Initiator","Voorbeeld project ","Status "]
[null,null,1,"Duurzame energiebron ","CO2 Prestatieladder als BPKV-criterium","Werken die worden aanbesteed door middel van beste prijs kwaliteit verhouding (BPKV), dienen de CO2-Prestatieladder als BPKV-criterium toe te passen met 1% fictieve korting per trede. ","Dit is al geborgd in de managementcontracten van GPO en PPO. \n\nHiertoe zijn standaardteksten opgenomen in het model van de Aanbestedingsleidraad. Er zijn vijf tredes, dus inschrijvers krijgen maximaal 5% fictieve korting. De toegevoegde waarde van CO2 Prestatieladder naast MKI (of andere projectspecifieke criteria) is dat de CO2 Prestatieladder een certificering op organisatieniveau betreft. Organisaties moeten inspanning blijven leveren om hun certificering te behouden. Hiertoe vinden audits plaats door een onafhankelijke partij. ","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,2,"Energiebesparing","Toepassen energiebesparende maatregelen ","Het projectteam dient energiebesparende maatregelen die binnen vijf jaar terug te verdienen zijn, te vertalen naar contractuele eisen. ","Dit is al geborgd in wet- en regelgeving. \n\nWanneer bij een aansluiting >50.000 kWh/jaar of >25.000 m3/jaar verbruikt wordt, is dit een wettelijke verplichting (Informatieplicht Energiebesparing). Het instrument hiervoor is de Erkende Maatregelen Lijst (EML), te vinden op de website van RVO. De EML bevat maatregelen die (meestal) binnen vijf jaar terugverdiend worden. Het is niet verplicht (maar wel mogelijk) om te onderzoeken of er nog aanvullende energiebesparende maatregelen mogelijk zijn. De regio's zijn aanspreekpunt voor het implementeren van de Informatieplicht. Link: https://www.rvo.nl/onderwerpen/energiebesparingsplicht-2023/erkende-maatregelenlijsten-eml-vanaf-2023?gclid=EAIaIQobChMImLPMuYi0gQMVluN3Ch1mLARVEAAYASAAEgIW0PD_BwE \n","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Installatie, Gebouw ","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,3,"Energiebesparing","Toepassen LED verlichting ","Alle verlichting van Object/gebouw dient te zijn uitgevoerd als ledverlichting. ","Dit is al geborgd in de Basisspecificatie Openbare Verlichting en de Basisspecificatie Gebouw. \n\nIn de Basisspecificatie Openbare verlichting is in SYS-2101 gespecificeerd dat openbare verlichting led-verlichting moet zijn. Voor gebouwen is dit geborgd in de Basisspecificaties Gebouw, SYS-2213. Alternatieven zijn alleen toegestaan indien de ‘total cost of ownership’ (TCO) voordeliger is dan LED, gemeten over een periode van 10 jaar\n\nBasisspecificatie Openbare Verlichting: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/6020\nBasisspecificatie Gebouw: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/1024 \n","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,4,"Energiebesparing","Inregelen dimregime ","Het dimregime van de LED verlichting dient goed in te worden geregeld in samenwerking met de regio en de verkeerscentrale (VWM). ","Dit is al geborgd in de Basisspecificatie Openbare Verlichting. \n\nIn de Basisspecificatie Openbare Verlichting is vastgelegd dat Openbare Verlichting tussen 23:00 - 05:00 uur moet zijn gedimd naar een luminantie van minimaal 0,2 cd/m2 en maximaal 0,3 cd/m2 (SYS-1989). \n\nBasisspecificatie Openbare Verlichting: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/6020 \n\n","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,5,"Energiebesparing","Aanwezigheidsdetectie verlichting","De ruimten (excl. verkeersruimten, ruimte voor bediening en ruimte met elektriciteitskasten/ panelen) dienen door middel van aanwezigheidsdetectie verlicht/ verduisterd te worden, waarbij de mogelijkheid blijft dat de gebruiker de verlichting per ruimte per verlichtingsgroep uitschakelt.","Dit is al geborgd in de Basisspecificatie Gebouw (SYS-0619). Deze eis voorkomt dat verlichting onnodig aan staat wanneer er zich niemand in de ruimte bevindt.\n\nDe ruimten met elektriciteitskasten/ panelen zijn vaak hoger/ groter waardoor – als personeel achter een paneel/ deurkast aan het werk is – de aanwezigheidsdetectie niet kan functioneren. Bedienruimten moeten altijd verlicht zijn als er wordt gewerkt, ook al zijn de bedienaars even van hun plek. Uit veiligheidsoverwegingen is het ook verstandig om de verkeersruimten doorgaand te verlichten. Laat onverlet als niemand in het gebouw is dat alle verlichting uitgeschakeld moet zijn.\n\nBasisspecificatie Gebouw: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/1024  \n\n\n\n","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,"Renovatie van de Eerste HeinenoordTunnel",0]
[null,null,6,"Energiebesparing","Hanteren maximale tijd klimaatregeling in verblijfsruimtes","De klimaatinstallatie dient in verblijfsruimten te zijn voorzien van een schakelaar waarmee de klimaatregeling van de betreffende ruimte wordt ingeschakeld. Alternatief kan de klimaatinstallatie aangestuurd worden op basis van aanwezigheidsdetectie en veegpulsen. Deze keuze dient gemaakt te worden op basis van de (verwachte) aanwezigheid van personen. ","Dit is al geborgd in de Basisspecificatie Gebouw. \n\nRekening houdend met de geforceerde en natuurlijke luchtverversing. De ruimte mag niet bedompend zijn. Eis hierover staat in het Bouwbesluit.\n\nZie ook de RWS Basisspecificatie Gebouw. (SYS-2212) \n\nBasisspecificatie Gebouw: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/1024 ","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Gebouw","Contractvoorbereiding ",0,"Renovatie van de Eerste HeinenoordTunnel",0]
[null,null,7,"Energiebesparing","Voldoen aan energielabelplicht en BENG-eisen","Gebouw dient te voldoen aan de BENG-eisen, en alle gebouwen met een kantoorfunctie dienen te zijn voorzien van Energielabel C. Vanaf 2030 dienen alle gebouwen die vallen onder de Energielabel C-verplichting te zijn voorzien van Energielabel A. ","Dit is al geborgd in de Basisspecificatie Gebouw. \n\nBestaande (bedien- en kantoor)gebouwen of verkeerscentrales: \n- Vanuit de wet geldt voor bestaande kantoorgebouwen (groter dan 100 m2 of een energieverbruik van meer dan 25000 m3 gas) per 1/1/2023 een energielabelplicht C. Voor 2030 wordt voor bestaande gebouwen gestreefd naar ten minste gemiddeld label A. \n- Voor de gebouwen die niet onder de wettelijke verplichting vallen heeft RWS als doel om deze ook zo energiezuinig mogelijk te maken en wordt gestreefd naar de BENG eisen (Bijna Energie Neutraal Gebouw). Anders dan bij de wettelijke verplichte data voor de energielabels kunnen energiebesparende maatregelen meegenomen worden op geplande onderhoudswerkzaamheden bij Beheer- en onderhoudsopgaven of met een V&R project.\n \nNieuwe Gebouwen: Zie de eisen in de RWS Basisspecificatie Gebouw. \n\nBasisspecificatie Gebouw: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/1024 ","Kunstwerken","Peloton","MIRT & VenR","Gebouw","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,8,"Duurzaam materiaalgebruik ","Toepassen RTD1033 verduurzaming Beton.","Op alle werkzaamheden met betrekking tot beton is RTD 1033 van toepassing. ","Dit is al geborgd in de RTD 1033. \n\nDe RTD 1033 bevat o.a. de MKI-plafondwaarden voor betonmortels en betonproducten en eisen aan recycling van beton. Let op dat deze RTD apart benoemd wordt in het contract. \n\nRTD 1033: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5749 ","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Gebouw , Wegmeubilair, Kade, Vaargeulonderhoud, Vaarweg","Contractvoorbereiding ",0,"A27 Houten Hooipolder Noord, A2 Het Vonderen - Kerensheide",0]
[null,null,9,"Hergebruik , Recyclen","Hanteren WEEELABEX certificering ","De installaties dienen verwerkt te worden door een verwerkingsbedrijf dat WEEELABEX gecertificeerd is. \n","Dit is al geborgd in de Europese WEEE-richtlijn (Waste Electrical and Electronic Equipment). Optioneel kan het projectteam de aannemer vragen om de hergebruiks- en recyclingpercentages te rapporteren. \n\nEuropese WEEE-richtlijn: https://environment.ec.europa.eu/topics/waste-and-recycling/waste-electrical-and-electronic-equipment-weee_en","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,10,"Duurzaam materiaalgebruik ","Duurzame wegverharding toepassen","Gebruik in het contract bijlage “Maximale MKI – waarde asfalt per m2 per wegvak” over de maximale MKI-waarden uit de vigerende versie van de Eisen Bovenbouw.","Dit is al geborgd in de vigerende versie van de Basisspecificatie Eisen aan de componenten van de Rijksweg, eisen bovenbouw (21 t/m 24) in eis SYS-1909.\n\nBasisspecificatie Eisen aan de componenten van de Rijksweg, eisen bovenbouw (21 t/m 24): https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5518 \n","Wegverharding","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Wegverharding","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,11,"Duurzaam materieel","Toepassen duurzaam bouwmaterieel ","Het projectteam dient in par. 5.2.8 van de VSP de pelotoneisen m.b.t. duurzaam materieel op te nemen in het contract. ","Dit is al geborgd in: par. 5.2.8. van de VSP pelotoneisen m.b.t duurzaam materieel. \nDeze is te vinden in het Contractenbuffet: https://corporate.intranet.rws.nl/Kennis_en_Expertise/Inkoop/Inkoopspecialist/Inkoopdocumenten/Contractenbuffet/\n\n\n","Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel ","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,12,"Duurzaam materieel","Toepassen duurzaam bouwmaterieel ","Het projectteam dient in par. 5.2.8 van de VSP de koplopereisen m.b.t. duurzaam materieel op te nemen in het contract. ","Dit is al geborgd in: par. 5.2.8. van de VSP de koplopereisen m.b.t. duurzaam materieel over. \nDeze is te vinden in het Contractenbuffet: https://corporate.intranet.rws.nl/Kennis_en_Expertise/Inkoop/Inkoopspecialist/Inkoopdocumenten/Contractenbuffet/\n","Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel ","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,13,"Circulair ontwerpen","MKI als BPKV-criterium","Werken die worden aanbesteed door middel van beste prijs kwaliteit verhouding (BPKV), dienen de milieukostenindicator (MKI) als BPKV-criterium toe te passen met een gewicht van ten minste 25% (PPO) of 35% (GPO) t.o.v. de totale kwaliteitswaarde. ","Dit is al geborgd in de managementcontracten van GPO en PPO. \n\nVoor E&C en D&C contracten zijn hiertoe standaard teksten opgenomen in de Aanbestedingsleidraad en de VSP. De Handleiding Aanbesteden met MKI legt uit hoe je MKI-berekeningen kunt opstellen in zowel de planfase als de contractvoorbereiding. Voor nu kun je meer informatie vinden in de Handreiking Klimaatneutraal en Circulair Inkopen: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Contractvoorbereiding ",0,"Diverse, o.a. A2 Het Vonderen Kerensheide",0]
[null,null,14,"Circulair ontwerpen","Variantenafweging o.b.v. MKI","Het projectteam dient MKI-waarde als criterium mee te nemen bij het afwegen van varianten en het maken van ontwerpkeuzes. ","Dit is al geborgd in de Aanpak Duurzaam GWW. Vanuit deze aanpak is het verplicht om duurzaamheid (MKI-waarde) mee te nemen in het afwegen en toetsen van varianten. \n\nMet een MKI-berekening krijg je inzicht in de milieu-impact over de hele levenscyclus (van winning grondstoffen tot aan sloop en recycling). Hiermee kan de impact op het milieu net zo volwaardig worden meegewogen als de impact op kosten, veiligheid en beschikbaarheid. Deze verplichting volgt uit een aantal afspraken die gemaakt zijn tussen RWS en de beleidsDG’s:\n• Vanuit Aanpak duurzaam GWW is het verplicht om duurzaamheid mee te nemen in het afwegen en toetsen. \n• Vanuit de opdrachtbrief tranche 4 VenR van 8 mei 2019, bijlage 1, zijn de thema’s CO2-footprint en waardebehoud materialen verplicht. \n\nDe Handleiding Aanbesteden met MKI legt uit hoe je MKI-berekeningen kunt opstellen in zowel de planfase als de contractvoorbereiding. \n\nVoor nu kun je meer informatie vinden in de Handreiking: Klimaatneutraal en Circulair Inkopen: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257\n\nGa bij het maken van het ontwerp ook na of het verstandig is om robuust (toekomstbestendig) of juist slank (weinig materiaal) te bouwen.","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking / Planfase",0,"o.a. VenR kunstwerken A4/A20, VenR Draaibruggen Den Oever.\nBij de Oosterscheldekering is ter voorbereiding van het prestatiecontract een fictieve MKI-berekening gemaakt om de beste kansen op verduurzaming op te halen.",0]
[null,null,15,"Hergebruik ","Toepassen nette demontage geleiderails ","Neem eis SYS-02924 op in het contract: \"De te verwijderen, herbruikbare stalen Geleiderail dient zodanig te zijn gedemonteerd dat alle componenten, met uitzondering van bevestigingsmaterialen, van deze Geleiderail herbruikbaar zijn conform NPR 5191.\"","Dit is al geborgd in de Basisspecificatie Eisen aan de componenten van de Rijksweg, eisen voertuigkering (40): https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5518. \n\nZie ook de Handleiding circulair inkopen stalen geleiderails: https://samenwerken.sp01.intranet.rws.nl/sites/vpr0000985/Bijlagen bij V50/Handleiding circulair inkopen stalen geleiderails.pdf. Deze handleiding maakt onderdeel uit van de Handreiking Klimaatneutraal en circulair inkopen:  https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257.\nDe standaard geeft aan dat alle herbruikbare geleiderails dusdanig gedemonteerd moeten worden dat ze voor hergebruik in aanmerking komen. Dat betekent niet langer 'knippen' en in de oud ijzer bak, maar netjes demonteren. De verwachting is dat dit er in combinatie met de hoge staalprijzen en aanbesteden met MKI toe leidt dat de gedemonteerde geleiderails gerenoveerd en hergebruikt worden. \n\n\n\n","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Wegmeubilair","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,16,"Circulair ontwerpen","Inventariseer duurzaamheidskansen en bepaal ambitie","Het projectteam dient gezamelijk met de regio duurzaamheidskansen te inventariseren op verschillende ambitieniveaus (duurzaamheidsaanpak peloton, koploper of innovatie), bijvoorbeeld door het uitvoeren van een omgevingswijzer- en/of ambitiewebsessie. De ambitie moet vervolgens bepaald worden. \n\n","Rijkswaterstaat is aangesloten bij de Aanpak Duurzaam GWW en past deze standaard toe in projecten. We hebben collega's die een omgevingswijzer- en/of ambitiewebsessie kunnen faciliteren. Daarvoor kun je aankloppen bij je duurzaamheidscoördinator of het Steunpunt duurzaamheid.\nAlle maatregelen die in deze KES en Inspiratielijst Duurzaamheid onder duurzaamheidsaanpak peloton staan, zijn de basis. Het inventariseren van kansen is vooral belangrijk in de planfase, maar ook later is het mogelijk om kansen te inventariseren of te herijken. ","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Alle, Verkenning/Regioanalyse, Planuitwerking/Planfase, Contractvoorbereiding, Realisatie ",0,0,0]
[null,null,17,"Heroverwegen","Benutten leerruimte  voor duurzaamheidsdoelstellingen ","Het projectteam dient leerruimte op te nemen in het contract en deze te benutten voor de duurzaamheidsdoelstellingen van RWS. \n","In het model-prestatiecontract/Basisonderhoudscontract (BOC) staat de leerruimte in Annex XVIII. Iets vergelijkbaars kan ook in ander soortige contracten worden opgenomen.\nRaadpleeg de Handleiding Leerruimte. Deze vind je in de handreiking klimaatneutraal en circulair inkopen: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Innovatie ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Contractvoorbereiding , Realisatie",0,"Leerruimte SSRS: self supporting river system (RWS ON), met o.a. flexibele krib met Xstream-blokken, bubbelbarrier in de IJssel. ",0]
[null,null,18,"Energiebesparing","Uitvoeren energiescan ","Het projectteam dient een energiescan uit te voeren en af te stemmen met de beheerder welke maatregelen worden uitgevoerd.  ","Zie de standaard specificatie ingenieursdiensten duurzaamheid te vinden in de Handreiking Klimaatneutraal en Circulair Inkopen. https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257 \n\nInformatie over het gas- en elektriciteitsverbruik (per kwartier) van aansluitingen of objecten is beschikbaar in het programma Esight onder beheer van het Coördinatie Bureau Energie binnen de CD. \nTevens zijn energiescans van vele grote objecten beschikbaar in DISK. ","Kunstwerken","Koploper ","VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw ","Planuitwerking / Planfase",0,"Verkeersbrug Dordrecht.  Renovatie van de Eerste Heinenoordtunnel. \nRenovatie Krammersluizen\n ",0]
[null,null,19,"Energiebesparing","Toepassen energie arme technieken","Het projectteam dient technieken toe te passen waarbij geen energie nodig is om functies uit te voeren. Bijvoorbeeld grendels in bruggen voor het creëren van oplegdruk op het brugdek, zodat de houddruk niet meer nodig is.\n","Deze maatregel kan volgen uit de energiescan. ","Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Sluis, Beweegbare brug","Planuitwerking ",0,0,0]
[null,null,20,"Energiebesparing","Centraliseren bediening ","Het projectteam dient te onderzoeken of door het centraliseren van de bediening het totale energieverbruik (van individuele gebouwen) verminderd kan worden. ",0,"Kunstwerken","Peloton","VenR","Gebouw","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking ",0,"Maasobjecten 2.0.",0]
[null,null,21,"Energiebesparing","Uitschakelen niet in bedrijf zijnde componenten ","Elektrische componenten van de installaties dienen te zijn uitgeschakeld wanneer deze niet in bedrijf zijn.","Installaties staan nu vaak in een stand-by functie waarbij ze energie verbruiken en uiteindelijk minder lang mee gaan. ","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,22,"Energiebesparing","Aanzetten ECO-modus ","De no-breakinstallatie van installaties dient in de ECO-modus te staan. \n\n","Bij gebruik van de ECO-modus is er een korte vertraging tussen het uitvallen van de voeding en het leveren van voeding door de no-break installatie. Vertraging tot aan 15 ms volgens https://www.constantpowerservices.com/questions/15-what-is-eco-mode-on-a-ups-system.","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,"Tunnel Onderhoud Prestatiecontract (TOP) II ",0]
[null,null,23,"Energiebesparing","Genereren inzicht in Power Quality ","Pas een E-Power systeem toe (verbeteren stroomkwaliteit voor achterliggende installaties waardoor deze efficiënter draaien).\n","Dit is alleen relevant voor installaties met een zeer hoog stroomverbruik. ","Kunstwerken","Innovatie ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,24,"Energiebesparing","Vervangen no-breakvoorzieningen ","De no-breakvoorziening dient vervangen te worden.\n\n","In afstemming met beheerder bepalen of deze aan vervanging toe is. Nieuwe no-breakvoorzieningen zijn over het algemeen 90% zuiniger. \n","Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,25,"Energiebesparing","Toepassen testregime ventilatoren ","De ventilatoren dienen niet vaker getest te worden dan het fabrikantvoorschrift voorschrijft. ","Indien de ventilatoren al gedraaid hebben, hoeven deze niet apart getest te worden. ","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel","Contractvoorbereiding , Realisatie",0,0,0]
[null,null,26,"Energiebesparing","Toepassen intelligente startsystemen ","De aandrijving van installaties dienen voorzien te zijn van een intelligent startsysteem om het piekvermogen te verlagen, bijvoorbeeld door verschillende installaties ná elkaar te laten opstarten in plaats van tegelijkertijd. ",0,"Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,27,"Energiebesparing","Minimaliseren (kast) verwarming ","Installaties in buitenopstellingskasten die vorst- en condensvrij moeten zijn, dienen zoveel mogelijk in één kast of station te worden geplaatst om het te klimatiseren volume te minimaliseren. Alleen buitenopstellingskasten met dergelijke installaties dienen te zijn voorzien van (kast)verwarming. ",0,"Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,28,"Energiebesparing","Toepassen spanningsverlaging ","De terreinverlichting van het Object dient te worden voorzien van een spanningsverlager. ",0,"Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,29,"Energiebesparing","Minimaliseren hoogteverschil brug","De Brug dient een zo klein mogelijk hoogteverschil te hebben, zodat het verkeer minder energie hoeft te gebruiken. ",0,"Kunstwerken","Koploper ","MIRT & VenR","Vaste brug/viaduct","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking ",0,0,0]
[null,null,30,"Heroverwegen","Dynamische (vaar)wegindeling","Maak gebruik van een dynamische (vaar)wegindeling, om de beschikbare ruimte efficiënter te benutten. ","Met name interessant als tijdelijke maatregel tijdens de uitvoering.","Wegverharding, Kunstwerken, Kustlijnzorg & vaargeulonderhoud ","Koploper ","VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Verkenning, Planuitwerking ",0,"Renovatie van Spijkenisserbrug\n\nGroot onderhoud A7 bij Heerenveen",0]
[null,null,31,"Energiebesparing","Gebruik extra/kleinere pompen ","Het projectteam dient te onderzoeken of de hellingkelders van het Object voorzien kunnen worden van pompen met een kleinere capaciteit, zodat er niet altijd grote pompen hoeven te worden aangezet. ","Doorslaggevend hierin is materiaalgebruik versus energieverbruik.","Kunstwerken","Koploper ","MIRT, VenR","Tunnel, Vaste brug/viaduct","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking ",0,"Zuidasdok Tunnel",0]
[null,null,32,"Energiebesparing","Hanteren minimale lichtstroom ","De verkeersbuisverlichting dient te zijn ontworpen conform de NSVV Richtlijn Tunnelverlichting versie 2023.","Verlichting Veilige Ruimte dient in LED uitgevoerd te zijn met een minimale specifieke lichtstroom van x lumen per Watt.\nVoorbeeld voor een tunnel: Verlichting Verkeersbuis dient in LED uitgevoerd te zijn met een minimale luminantie van 200 lumen per Watt.\n","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel","Planuitwerking , Contractvoorbereiding ",0,"Renovatie van de Eerste HeinenoordTunnel",0]
[null,null,33,"Energiebesparing","Uitschakelen Verlichting Veilige Ruimte Object","De verlichting Veilige Ruimte Object dient uitgeschakeld te zijn buiten noodsituaties en servicebezoek.","Specifieke eis om te voorkomen dat verlichting altijd aan staat.","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel","Contractvoorbereiding ",0,"Zuidasdok Tunnel",0]
[null,null,34,"Duurzame energiebron ","Gebruikmaken natuurlijke ventilatie en koeling in gebouwen","De klimaatinstallatie dient gebruik te maken van natuurlijke ventilatie en koeling.","Deze eis zorgt voor energiebesparing van de klimaatinstallatie en zorgt er voor dat er beter wordt nagedacht over mogelijke natuurlijke ventilatie en koelingsopties. \n\n","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,35,"Duurzame energiebron ","Gebruikmaken restwarmte ","De klimaatinstallatie dient restwarmte van technische installaties in te zetten als primaire verwarming van gebouw(en).","Voorkomt verspilling van restwarmte waarna andere ruimtes actief verwarmd moeten worden.\n\nDit kan door bijv. een Warmte Terug Wininstallatie (WTW) aan te brengen die de warmte uit de uitgaande stroom haalt (zowel uit lucht- als waterstromen).\n","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,36,"Energiebesparing","Gebruikmaken condensvrije behuizingen ","De camera's van cameracontrolesystemen van het object dienen te zijn voorzien van condensvrije behuizingen. ","Condensvrije behuizing voorkomt de noodzaak van verwarming van de camera.","Kunstwerken, Wegverharding","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Gebouw , Wegmeubilair, Wegverharding","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,37,"Duurzame energiebron ","Energieopslag ","Het projectteam dient te onderzoeken of een energieopslagsysteem wenselijk is om de noodstroomvoorziening te vervangen en/of minder afhankelijk te zijn van het elektriciteitsnet.\n",0,"Kunstwerken","Innovatie ","MIRT & VenR","Installatie","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking ",0,"Zuidasdok Tunnel",0]
[null,null,38,"Heroverwegen","CO2-uitstoot beperken omleidingsroutes","Het projectteam dient bij de afweging voor omleidingsroutes ook de CO2-uitstoot mee te nemen.",0,"Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijnzorg & vaargeulonderhoud ","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,39,"Heroverwegen","Veranderen modaliteit","De regio/het projectteam dient te onderzoeken of andere vormen van vervoer kunnen fungeren als alternatief voor de uitbreiding van het Object. ",0,"Kunstwerken, Wegverharding","Koploper ","MIRT & VenR","Tunnel, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Wegverharding","Verkenning / Regioanalyse",0,"Spijkenissebrug. ",0]
[null,null,40,"Heroverwegen","Belasting op object verminderen","De regio/het projectteam dient te onderzoeken hoe het verkeer verspreid kan worden over andere delen van het netwerk, zodat de belasting op het Object wordt verminderd. ",0,"Kunstwerken, Wegverharding","Koploper ","MIRT & VenR","Tunnel, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Wegverharding","Verkenning / Regioanalyse",0,0,0]
[null,null,41,"Energiebesparing","Toepassen automatische smeersystemen","Het object dient te worden voorzien van automatische smeersystemen, zodat de reisbewegingen van onderhoudspersoneel worden verminderd.","Reduceert hoogstwaarschijnlijk onderhoudskosten. ","Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,42,"Energiebesparing","Transportafstanden beperken","Het projectteam dient te onderzoeken hoe de transportafstanden van materialen beperkt kunnen worden. ",0,"Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,43,"Duurzame energiebron ","Noodstroomaggregaat op waterstof","Indien het niet mogelijk is om het noodstroomaggregaat uit te faseren, dient een noodstroomaggregaat op waterstof toegepast te worden. ",0,"Kunstwerken","Innovatie ","MIRT & VenR","Installatie","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,44,"Energiebesparing","Toepassen reflecterend asfalt","De Wegverharding in de Tunnel dient te worden onderhouden met reflecterend asfalt. ","Witte steentjes reflecteren het licht van voertuigen, waardoor de tunnels met minder energie verlicht kunnen worden. Het is van belang om de milieu-impact van reflecterend asfalt af te wegen tegen energiebesparing. ","Kunstwerken, Wegverharding","Koploper ","VenR & B&O","Tunnel","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,"Roertunnel en Tunnel Swalmen (A73)",0]
[null,null,45,"Hergebruik , Recyclen","Uitvoeren herbruikbaarheidsscan","Het projectteam dient een herbruikbaarheidsscan uit te voeren, zodat inzichtelijk wordt gemaakt wat de vrijkomende en herbruikbare onderdelen zijn. Bepaal daarna wat je met de uitkomsten doet. ","Ga eerst na of er al een herbruikbaarheidsscan is uitgevoerd voor het object. Dit kan bijvoorbeeld zijn gedaan tijdens de instandhoudingsinspectie. \nDe herbruikbaarheidsscan is op dit moment beschikbaar voor de volgende objecten: Viaduct (ligger en plaat), duiker, vaste betonnen brug, vaste stalen brug, beweegbare brug, schutsluis, tunnel (civiel), damwand. Mocht je van een ander objecttype een herbruikbaarheidsscan willen laten maken, neem dan voor de mogelijkheden contact op met Wilma Middel. \nVoor het laten uitvoeren van de herbruikbaarheidsscan is een standaard uitvraagtekst beschikbaar. Zie de standaard specificatie ingenieursdiensten duurzaamheid te vinden in de Handreiking Klimaatneutraal en Circulair Inkopen (https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257).  \nEr is een e-learning in de maak over het laten uitvoeren en inkopen van de herbruikbaarheidsscan. Voor meer informatie: Wilma Middel.\nOpties wat je met de vrijkomende onderdelen kan doen: zelf weer toepassen, op een marktplaats zetten (zoals de Nationale Bruggenbank), de aannemer stimuleren deze her te gebruiken of laten vervallen aan de aannemer. \nSpecifiek voor schaarse onderdelen (zoals PLC's) is het verstandig ze te bewaren. Er wordt aan gewerkt hier ook overzicht van te krijgen. Voor meer informatie: Wilma Middel.","Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand","Alle, Verkenning/Regioanalyse, Planuitwerking/Planfase, Contractvoorbereiding, Realisatie ",0,"Voor ca. 25 objecten is een herbruikbaarheidsscan uitgevoerd. Contactpersoon: Wilma Middel. Hergebruik van liggers uit viaducten: Van A9 naar A44 en van A7 naar A1.\nHergebuik van geleiderails: A79 en A1.",0]
[null,null,46,"Hergebruik , Recyclen","Inzicht in materiaalstromen ","De in- en uitgaande materiaalstromen dienen inzichtelijk te worden gemaakt door de opdrachtnemer conform de Leidraad paspoorten voor de bouw van Platform CB'23, waarbij tenminste de volgende componenten inzichtelijk zijn gemaakt:                                                                                                                                                           \n\nIngaand: soort materiaal, kwaliteit, constructieberekeningen, hoeveelheid, de wijze van montage, samenstelling, ontwerp, herkomst, locatie in de sluis, merk of producent.\n \nUitgaand (ten behoeve van hergebruik): hoeveelheid, restlevensduur, kwaliteit, merk of producent. \n\nLever deze informatie aan de beheerder. Zorg dat deze informatie gedeeld kan worden binnen en buiten RWS. \n\n","Overweeg om te vragen om foto’s te laten maken van nieuwe constructies/ onderdelen bij aanleg en groot onderhoud. Op foto’s kun je namelijk goed zien hoe iets in elkaar zit/ heeft gezeten en hoe het bij hergebruik weer moet worden opgebouwd. De foto’s kunnen worden toegevoegd aan het elektronisch opleverdossier. \n\nLet op: er kan overlap zijn op het gebied van rapportage met andere eisen (standaardeisen m.b.t. rapportage over vrijkomende materialen in de VSP). \n\nHet Programma CE in de GWW werkt aan het ontwikkelen van een datastrategie en het materialenpaspoort. Hiervoor is behoefte aan leerprojecten. Neem contact op met het Programma CE via circulair@rws.nl als je leerruimte in je project wil aanbieden. We hebben nu vooral behoefte aan leerprojecten bij viaducten (prefab liggers), damwanden of geleiderail. Daarnaast project die veel beton en staal toepassen. ","Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Wegmeubilair, Kade","Contractvoorbereiding ",0,"Bediengebouw Oosterscheldekering: Topshuis.\nPaspoort Geluidsschermen bij Meerjarenprogramma geluid en voor A10. \nPaspoort installaties bij A16 Groene Boog. ",0]
[null,null,47,"Hergebruik ","Onderdelen verwijderen t.b.v. hergebruik","De Opdrachtnemer dient de her te gebruiken onderdelen zo te verwijderen dat ze hergebruikt kunnen worden. ","Zie bijvoorbeeld de eis van nette demontage van geleiderails (SYS-02924): \"De te verwijderen, herbruikbare stalen Geleiderail dient zodanig te zijn gedemonteerd dat alle componenten, met uitzondering van bevestigingsmaterialen, van deze Geleiderail herbruikbaar zijn conform NPR 5191.\"\n\n","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Kade","Contractvoorbereiding ",0,"Demonteren geleiderails: A79, A1\nDemonteren liggers viaducten: A9 en A7",0]
[null,null,48,"Hergebruik ","Hergebruik componenten installaties faciliteren","De her te gebruiken componenten van de installatie dienen zodanig verwijderd en gereset te zijn dat toegangsgegevens, die opgeslagen zijn in de software van de her te gebruiken componenten onherstelbaar verwijderd zijn.",0,"Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,49,"Hergebruik , Recyclen","Gebruik vrijkomende objecten, onderdelen en materialen ","Het projectteam dient te zorgen dat vrijkomende objecten, onderdelen en/of materialen hoogwaardig worden ingezet.\n","Opties zijn: zelf weer toepassen, op een marktplaats zetten (zoals de Nationale Bruggenbank en DuSpot) of de aannemer stimuleren deze (te laten) her te gebruiken. \nMeestal geldt: hoe hoogwaardiger het hergebruik (bijvoorbeeld een nieuw leven met dezelfde functie in plaats van laagwaardig hergebruik als verhardingslaag onder het asfalt), hoe beter voor het milieu. Uiteraard moet je kritisch blijven op de milieueffecten van de processen die nodig zijn voor het hoogwaardig hergebruik.\nSpecifiek voor schaarse onderdelen (zoals PLC's) is het verstandig ze te bewaren. Er wordt aan gewerkt overzicht te krijgen van de in beheer zijnde schaarse onderdelen. Voor meer informatie: Wilma Middel.\nEr zijn in Nederland twee Bruggenbanken. RWS gebruikt de Nationale Bruggenbank: https://www.nationalebruggenbank.nl/. Zet je vrijkomende brug of onderdelen het liefst zo vroeg mogelijk op de bruggenbank zodat mensen hier op kunnen anticiperen. Je kunt daarbij aangeven wanneer de onderdelen vrijkomen. \nLet er hierbij ook op dat opdrachtnemer voldoende tijd heeft om een afzet project te vinden voor de materialen of her te gebruiken in het project en hou hier dus rekening mee bij het opstellen van de planning. ","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Wegmeubilair, Wegverharding, Kade","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,"- Hergebruik van liggers uit viaducten: Van A9 naar A44 en van A7 naar A1.\n'- Hergebuik van geleiderails: A79 en A1.\n'- Hergebruik van grond: Uiterwaarden Wamel, Dreumel en Heerewaarden\n'- Hergebruik stortsteen: Overnachtingshaven Spijk\n'- Bij Krib- en oeververlaging Pannerdensch Kanaal (een 2 fasen contract) staat in het contract: Uitgangspunt is dat materialen worden hergebruikt. Als er iets te kiezen is, wil RWS van opdrachtnemer een advies ontvangen waarbij in de afweging wordt meegenomen wat de milieukosten zijn van hergebruikte materialen en van nieuwe materialen en wat de financiële kosten zijn van de opties.\n'- De Moerdijkbrug is in de jaren 70 hergebruikt in de Spijkenisserbrug en de Keizersveerbruggen. Voor de Keizersveerbruggen wordt onderzocht of zij een derde leven kunnen krijgen.",0]
[null,null,50,"Heroverwegen","Huren producten ","Het projectteam dient de mogelijkheden inzichtelijk te maken voor het huren van het object in plaats van kopen (infra-as-a-service). ","Hier wordt mee geëxperimenteerd binnen het partnerprogramma De Circulaire Weg: https://decirculaireweg.nl/.","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Innovatie ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Verkenning / Regioanalyse",0,0,0]
[null,null,51,"Recyclen","Toepassen Slim breken van beton","Voor het object dient het terugwinnen van beton te worden uitgevoerd conform Slim breken van beton. ","Met Slim breken worden grond, zand en cement teruggewonnen uit beton. ","Kunstwerken","Innovatie ","MIRT, VenR","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Gebouw , Wegmeubilair, Kade, Vaargeulonderhoud, Vaarweg","Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[null,null,52,"Duurzame energiebron ","Faciliteren emissieloze bouwplaats / Laadinfrastructuur","Het projectteam dient de mogelijkheden voor laadvoorzieningen in kaart te brengen en indien gewenst de aanvullende netaansluitingen t.b.v. de realisatiefase vroegtijdig te organiseren en/of aan te vragen. ","Door zoveel mogelijk met geëlektrificeerd gereedschap en bouwmachines te werken streven we naar een emissieloze bouwplaats; d.w.z. zonder uitstoot van fossiele brandstoffen. Door op lage MKI uit te vragen wordt het gebruik van elektrische gereedschappen en voertuigen bevorderd.\nDoor een voldoende zware elektrische aansluiting vooraf aan te brengen of bijv. een tijdelijk zonnepark, is opladen van voertuigen mogelijk. Ook zijn er bedrijven die tijdelijke accucapaciteit kunnen leveren, bijv. Skoon.                                                                                                                                                                                                                                     Hierbij geldt de  prioritering dat de opdrachtnemer zelf de benodigde laadvoorzieningen regelt, dat anders bestaande al dan niet openbare laadvoorzieningen uit de omgeving worden gebruikt, en als laatste dat Rijkswaterstaat (eventueel tijdelijke) laadvoorzieningen realiseert.\n\nZie ook de Handboek Laadpakket Zwaardere Bedrijfsvoertuigen, deze is op te vragen bij Steunpunt duurzaamheid. ","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,"A1 Apeldoorn-Twello",0]
[null,null,53,"Duurzame energiebron ","Terugwinnen energie uit warmte ","Het projectteam dient de mogelijkheden voor het terugwinnen van energie uit de warmte van elektrische installaties inzichtelijk te maken, met als doel het terugwinnen van energie op te nemen in het contract. \n",0,"Kunstwerken","Koploper ","MIRT, VenR","Installatie","Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[null,null,54,"Duurzame energiebron ","Terugwinnen energie uit beweging","Het projectteam dient de mogelijkheden voor het terugwinnen van energie uit de bewegingen van mechanische installaties inzichtelijk te maken, met als doel om terugwinnen van energie op te nemen in het contract. ","Deze maatregel wint weinig energie in het geval van een brug, vanwege het uitbalanceren. Voor sluis kan dit onderzocht worden. Mogelijkheden hiervoor zijn o.a. een Warmte Krachtkoppeling (WKK)","Kunstwerken","Koploper ","MIRT & VenR","Sluis","Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[null,null,55,"Duurzame energiebron ","Toepassen warmte-koude opslag","Het Object dient te worden voorzien van een warmte-koude opslag (WKO).","Warmte en kou kan met een WKO in de bodem worden opgeslagen. Later kan zowel de warmte als de kou worden gebruikt voor verwarming en/of koeling van omliggende gebouwen. ","Kunstwerken","Innovatie ","MIRT & VenR","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Gebouw","Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[null,null,56,"Duurzame energiebron ","Koelen met rivierwater","Het Object dient gekoeld te worden met water uit de river in plaats van luchtkoeling met airco's. ",0,"Kunstwerken","Koploper ","MIRT & VenR","Sluis, Beweegbare brug, Gebouw","Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[null,null,57,"Duurzame energiebron ","Duurzaam verwarmen gebouwen ","Voor verwarming van het gebouw mag geen gebruik gemaakt worden van fossiele brandstoffen.  ","Kantoorgebouwen moeten vanaf 2023 minimaal energielabel C hebben. (toevoegen link website RVO). Het kan daarom in bepaalde situatie verplicht zijn om deze eis (of specifieker, bijv. het toepassen van een warmtepomp) op te nemen. ","Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Gebouw","Contractvoorbereiding",0,"PTZ",0]
[null,null,58,"Heroverwegen","Inzichtelijk maken milieueffecten repareren, renoveren of vervangen","Maak inzichtelijk of het bij (groot) onderhoud vanuit milieuoogpunt verstandig is om onderdelen of systemen te repareren, renoveren of vervangen die nog geen einde levensduur hebben bereikt.","Nu worden onderdelen bij groot onderhoud soms vervangen vóór het bereiken van hun einde levensduur. Aan de ene kant kan het langer mee laten gaan van een onderdeel milieuwinst opleveren. Aan de andere kant kan het bijvoorbeeld ook negatieve milieueffecten hebben als meerdere keren onderhoud gepleegd moet worden (dus pas iedere keer als een onderdeel zijn einde levensduur heeft bereikt), als dat leidt tot het moeten omvaren voor auto's of schepen (met de nodige uitstoot tot gevolg).","Kunstwerken","Peloton","VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Wegmeubilair, Kade","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding , Realisatie",0,0,0]
[null,null,59,"Heroverwegen, Hergebruik , Duurzaam materiaalgebruik ","Aanbodgestuurd ontwerpen","Het projectteam dient inzichtelijk te maken of er aanbodgestuurd kan worden ontworpen.","Denk hierbij aan ontwerpen met vrijkomende/ vrijgekomen onderdelen of materialen uit het eigen of een ander project. Zie ook de KES over de herbruikbaarheidsscan. Een voorbeeld is ontwerpen met gebiedseigen grond.\nDenk hierbij ook aan ontwerpen met hetgeen er al is en nog een tijd mee kan, zoals gebruikmaking van de bestaande onderbouw. \n\nJe houdt hier het liefst zo vroeg mogelijk (planfase) al rekening mee, maar je kunt dit ook op het laatste moment nog realiseren.\nHergebruikte onderdelen kunnen uit je eigen project komen, van een ander RWS-project of van een marktplaats, zoals de Nationale Bruggenbank.","Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking / Planfase",0,"- Hergebruik geleiderail: A79, A1 Apeldoorn-Azelo\n'- Hergebruik liggers: A1 Apeldoorn-Azelo, A44\n'- Gebiedseigen grond: kleirijperij Eems-Dollard, Versterking Houtribdijk met zand uit zandwinputten Markermeer.\n'- Hergebruik dijkbekleding: Bij de versterking van de Rijnkade in Arnhem heeft waterschap Rijn en IJssel bestaande basaltblokken verwerkt in de nieuwe kade. \n'- In RWS ZD zijn afgekeurde Haringmanblokken hergebruikt door deze op andere wijze te gebruiken, namelijk rechtop.",0]
[null,null,60,"Heroverwegen, Levensduurverlenging, Circulair ontwerpen","In acht nemen toekomstige ontwikkelingen ","Het projectteam dient relevante toekomstige ontwikkelingen mee te nemen in de uitwerking van de alternatieven/varianten en indien relevant, extra robuust en/of klimaatadaptief te ontwerpen. ","Wees je ervan bewust dat het merendeel van de RWS-kunstwerken wordt vervangen omdat deze functioneel niet meer voldoen, terwijl het einde van de technische levensduur nog niet bereikt is. Beschouw daarom toekomstige ontwikkelingen als: grotere of hogere vrachtwagens, toename of juist afname vrachtvervoer, plaatsen van zonnepanelen, inzet van bermen voor biodiversiteit, uitbreidbaarheid in de toekomst, smart mobility oplossingen (weg/water) en digitale camera’s ten behoeve van smart mobility toepassingen. Denk wat betreft klimaatadaptatie bijvoorbeeld aan: capaciteit omloopriolen, doorlaatcapaciteit bermen, hoogte keringen en robuuste hemelwaterafvoer. \n\n\n\n\n","Wegverharding, Kunstwerken","Peloton","MIRT en VenR","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade, Vaarweg","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking / Planfase",0,"Bij “Renovatie Eerste Heinenoordtunnel” is de afvoer van hemelwater verbeterd. Halverwege de toeritten zijn roosters geplaatst om het water in hellingkelders op te vangen. Zo is de opvoerhoogte niet of beperkt aanwezig en kan het water eenvoudig in het oppervlaktewater worden geloosd. Ook is verkanting toegepast en goten aan de zijkant om hemelwater op de verharding af te voeren. Helofytenfilters zijn gebruikt om vervuild water op natuurlijke wijze te reinigen. Het voordeel van een geringere belasting van de waterkelders is een langere levensduur van de pompen omdat deze minder vaak aan staan.",0]
[null,null,61,"Levensduurverlenging","Levensduurverlengende maatregelen in beeld","Het projectteam dient een extra uitgebreide onderhoudsinspectie op te nemen in het contract, zodat levensduurverlengende maatregelen in beeld kunnen worden gebracht. ",0,"Kunstwerken, wegverharding","Koploper ","B&O ","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade","Contractvoorbereiding, realisatie ",0,0,0]
[null,null,62,"Levensduurverlenging","Goed onderhoud voegovergangen","Het projectteam dient de bijlage basisonderhoud voegovergangen op te nemen in het contract. ","In de bijlage basisonderhoud voegovergangen wordt toegelicht hoe onderhoud dient plaats te vinden en hoe toestandsinspecties uitgevoerd dienen te worden en gerapporteerd dienen te worden. De bijlage is te vinden op: https://corporate.intranet.rws.nl/Kennis_en_Expertise/Kennisvelden/Bouw_en_Onderhoudstechnologie/Bruggen_en_Viaducten/Verbetertraject_voegovergangen/ ","Kunstwerken","Peloton","B&O ","Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,63,"Levensduurverlenging","Trade Off Analyse voegovergang","Het type voegovergang dient voorgeschreven te worden op basis van een Trade Off Analyse.","Binnen RWS loopt een Verbetertraject voegovergangen, omdat een slechte voeg nadelig is voor de levensduur van het gehele kunstwerk. De Trade Off Analyse is meestal te vinden in DISK. Van belang is dat deze wordt gereviewed en zo nodig wordt geactualiseerd. Ook moet getoetst worden of de TOA nog goed aansluit bij de scope van het project (bijv. wijziging type deklaag asfalt kan invloed hebben op keuze voegconcept). Indien TOA er niet is, deze alsnog laten opstellen door adviseur. Kan ook ingekocht worden bij Nebest of IV-Infra (zij hebben ruime ervaring binnen IAK opgedaan). Nieuwe TOA’s laten toetsen door deskundige adviseur (GPO: Barry Doorn, Bij PPO: nntb) ","Kunstwerken","Peloton","VenR","Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct","Contractvoorbereiding ",0,"Verbetertraject voegovergangen (rws.nl)",0]
[null,null,64,"Levensduurverlenging","Toepassen hitte- en koubestendige componenten ","Alle componenten van het Object dienen hitte- en koubestendig te zijn. Indien de componenten buiten staan dienen ze goed te functioneren tussen de -15/+40 graden Celsius. \n",0,"Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,65,"Levensduurverlenging","Afwerken waterdicht","Het object dient waterdicht te zijn afgewerkt. ","Maatregel geldt voornamelijk voor bruggen en viaducten, maar ook voor onderdoorgangen, duikers en in mindere mate voor grondkeringen, tunnels, sluizen e.d. Zwakke plekken, zoals koppen van prefab liggers, opleggingen en landhoofden beter waterdicht afwerken ter voorkoming van indringing, bij slechte voeg. \n","Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,66,"Levensduurverlenging","Toepassen verjongingscreme asfalt ","De Wegverharding dient te worden onderhouden met verjongingscreme, zodat de levensduur verlengd kan worden. ",0,"Wegverharding","Koploper","B&O","Wegverharding","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,67,"Levensduurverlenging","Faciliteren optimaal beheer en onderhoud. ","De onderdelen van het kunstwerk dienen los van elkaar goed inspecteerbaar, onderhoudbaar en uitneembaar te zijn, zodat onderdelen weer hergebruikt of gerepareerd kunnen worden.\n","Denk aan toegang tot niet-constructieve onderdelen met een kortere levensduur, zoals (componenten van) installaties, kabels en leidingen, hemelwaterafvoer, voegen en opleggingen en tot kritieke constructieve verbindingen zoals tuikabelverbindingen en geboute verbindingen. Denk ook aan gebruik van universele aansluitingen.","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding , Realisatie",0,0,0]
[null,null,68,"Levensduurverlenging","Voorkomen overbelading","Het projectteam dient te toetsen dat de opdrachtnemer niet overbelaadt, conform de standaard contracteisen. ","Het blijkt dat overbelading door onze opdrachtnemers ondanks de standaard eis nog steeds voorkomt, wat de levensduur van het asfalt sterk vermindert.","Kunstwerken, Wegverharding, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel ","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel,  Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Wegverharding","Realisatie",0,0,0]
[null,null,69,"Levensduurverlenging","Dwarskrachtversterking toepassen","De bestaande brug/viaduct dient constructief te worden versterkt door middel van een dwarskrachtversterking bij de liggers. ","Door deze maatregel kan je vervangingen voorkomen. ","Kunstwerken","Koploper ","VenR & B&O","Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct","Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[null,null,70,"Levensduurverlenging","Levensduurverlengend onderhoud betonconstructie","Er dient levensduurverlengend groot onderhoud toegepast te worden bij een betonconstructie, bijv. kathodische bescherming. ",0,"Kunstwerken","Koploper ","VenR, B&O ","Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct","Planuitwerking / Planfase, Verkenning / Regioanalyse",0,0,0]
[null,null,71,"Levensduurverlenging","Beschouwing op herberekening","Indien uit de herberekening blijkt dat het kunstwerk net niet voldoet, dient het projectteam na te gaan of het kunstwerk behouden kan blijven bij gebruik van andere aannames en/of berekeningsmethodieken. ","Het kan zijn dat in de initiële berekening conservatieve aannames zijn gemaakt, bijvoorbeeld over de belasting en door een lineair-elastische berekening te doen. Door de werkelijke belasting en eventuele schade te meten en nonlineaire en plastische eigenschappen van het materiaal mee te nemen, kan de uitkomst veranderen. ","Kunstwerken","Koploper ","VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Kade","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[null,null,72,"Levensduurverlenging","Optoppen houten oeverpalen","De houten oeverpalen dienen opgetopt te worden i.p.v. vervangen. ",0,"Kunstwerken, Kustlijnzorg & vaargeulonderhoud ","Koploper ","B&O , VenR","Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,73,"Duurzaam materiaalgebruik ","Hanteren langere uithardingstijd beton","Er dient een langere uithardingstijd voor beton toegepast te worden, waarbij gerekend wordt met de 91 daagse sterkte i.p.v. de 28 daagse sterkte. ","Er hoeft dan minder cement toegepast te worden. Dit is niet toegestaan vanuit de Eurocode, echter gaan contracteisen boven Eurocode (volgens ROK). Een constructief adviseur moet dan situatie specifiek beoordelen of afwijking Eurocode mogelijk / wenselijk is. Deze maatregel staat niet in de RTD1033. \n\n\n","Kunstwerken","Koploper ","MIRT, VenR","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Gebouw , Kade","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,74,"Duurzaam materiaalgebruik ","Toepassen geopolymeerbeton","Voor het Object dient cementloos beton (geopolymeerbeton) voor elementverhardingen en andere niet-constructieve elementen te worden toegepast. ","Bijvoorbeeld: BKK (8 cm), grasbetontegels (40x60x12 cm), opsluitband (10x20x100 cm), trottoirband (18/20x25 cm), goten.","Wegverharding, Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Wegverharding, Kade","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,"Proeftuin Bouwcirculair TNO, Vispassage Ijmuiden, A1 Apeldoorn-Azelo (Freement)",0]
[null,null,75,"Duurzaam materiaalgebruik ","Constructief toepassen cementloos beton","Voor het Object dient cementloos beton (bijv. geopolymeerbeton) te worden toegepast in de constructie. ","Aanpak: proeftuin of validatieruimte in een project\nCement heeft het grootste aandeel in de milieu-impact van beton, echter is het toepassen van cementloos beton vaak technisch nog niet mogelijk. ","Kunstwerken","Innovatie ","MIRT & VenR","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Gebouw ","Planuitwerking / Planfase",0,"Proeftuinen Afsluitdijk en IJmuiden, project Flexibele kribben",0]
[null,null,76,"Duurzaam materiaalgebruik ","Alternatieve betonwapening","Er dient een alternatieve wapening voor beton toegepast te worden (bijv. glasvezelwapening, basaltvezelwapening).","Stalen wapening heeft een groot aandeel in de milieu-impact van beton. ","Kunstwerken","Innovatie ","MIRT, VenR","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct","Planuitwerking / Planfase",0,"ViA15 (glasvezelwapening), Afsluitdijk (basaltwapening in stootplaten)",0]
[null,null,77,"Duurzaam materiaalgebruik ","Optimaal type verharding","Pas de optimale verhardingsoort toe per gebruiksfunctie. ","Bijvoorbeeld betonverharding waar vaak geremd en opgetrokken wordt.","Wegverharding","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Wegverharding","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,78,"Duurzaam materiaalgebruik ","Toepassen duurzame bewegwijzering ","Bebording en bebakening dient gemaakt te zijn van duurzame materialen.","Er bestaat een verdringingsreeks. Er loopt een proces om deze op te nemen in de Basisspecificatie Rijksweg. De verdringingsreeks is: 1) hergebruik bestaande bebording en bebakening, 2) inzet gerenoveerde bebording en bebakening, 3) bebording en bebakening van gerecycled staal of aluminium met een minimum massapercentage recyclaat van 40% (staal) respectievelijk 70% (aluminium) en/of biobased met een minimum massapercentage hernieuwbare biomassa van 80%, te bepalen volgens EN 16575:2014 4) inzet nieuwe bebording en bebakening van primaire (virgin) grondstoffen, bij staal meer dan 60% en bij aluminium meer dan 30% van de massa.","Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijnzorg & vaargeulonderhoud ","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Wegmeubilair, Vaarweg","Contractvoorbereiding ",0,"A2 Het Vonderen Kerensheide",0]
[null,null,79,"Duurzaam materiaalgebruik ","Duurzame wegmarkering","Pas koudplastische wegmarkering toe i.p.v. thermoplastische wegmarkering.","Koudplastische wegmarkering heeft een betere (lagere) MKI-waarde dan thermoplastische wegmarkering.","Wegverharding","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Wegverharding","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,80,"Duurzaam materiaalgebruik ","Duurzame wegmarkering","Pas biobased wegmarkering toe i.p.v. thermoplastische wegmarkering.",0,"Wegverharding","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Wegverharding","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,"A27 Houten-Hooipolder Zuid",0]
[null,null,81,"Duurzaam materiaalgebruik ","Duurzame wegverharding toepassen","Pas duurzame wegverharding toe, bijv. door toepassen lage temperatuur asfalt, ZOEAB+, groen gas in asfaltcentrale of hergebruik van materiaal uit asfaltlagen.","Dit wordt beloond door toepassen MKI als gunningcriterium. \nEr wordt ook geëxperimenteerd met lignine in asfalt als biobased vervanging van bitumen.","Wegverharding","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Wegverharding","Contractvoorbereiding ",0,"Groot onderhoud A2/A12",0]
[null,null,82,"Duurzaam materiaalgebruik ","Duurzame wegverharding toepassen","Pas asfalt toe dat geproduceerd is in een emissieloze asfaltcentrale (elektrisch, geothermie of waterstof).","Dit wordt beloond door toepassen MKI als gunningcriterium. ","Wegverharding","Innovatie ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Wegverharding","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,83,"Hergebruik ","Hergebruikte onderdelen toepassen mogelijk maken","Het projectteam dient te onderzoeken of er concessies gedaan kunnen worden aan levensduureisen, betrouwbaarheid en/of uniformiteit om de toepassing van hergebruikte onderdelen mogelijk te maken. ",0,"Kunstwerken","Koploper ","MIRT, VenR","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Planuitwerking / Planfase",0,0," "]
[null,null,84,"Duurzaam materiaalgebruik ","Toepassen duurzame staalconservering ","Het aanbrengen en verwijderen van staalconservering dient uitgevoerd te worden conform de Handreiking duurzame conservering. \n ","De handleiding duurzame staalconservering geeft een afwegingskader voor duurzame conservering van staal. De handleiding is te vinden via de volgende link: https://corporate.intranet.rws.nl/Kennis_en_Expertise/Kennis_bij_RWS/Steunpunten/Steunpunt_Conserveringskennis_RSC/Duurzaamheid/. Je kunt op basis van de handreiking een conserveringssysteem eisen, of je kunt eisen dat de aannemer de handleiding toepast bij keuze van de conservering. \n\n","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Damwand","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,85,"Duurzaam materiaalgebruik ","Toepassen duurzame staalconservering ","Er dient kathodische bescherming d.m.v. opofferingsanoden / opgedrukte stroom toegepast te worden. ","Dit kan een alternatief vormen voor conventionele conservering. Betreft wel een grote energiepost, maar kan mogelijk interessant zijn bij toepassing groene stroom. ","Kunstwerken","Innovatie ","MIRT, VenR","Sluis, Damwand, Kade","Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[null,null,86,"Duurzaam materiaalgebruik , Recyclen","Hoogwaardig inzetten grond en sediment","Het projectteam dient inzichtelijk te maken hoe het vrijkomend sediment/grond zo hoogwaardig (duurzaam) mogelijk kan worden ingezet, bijvoorbeeld ter versterking van de natuur, landbouw of dijkversterking.","Het gaat hierbij om maximale waarde van grond/ sediment, op biologisch, agronomisch, milieu hygiënisch en fysische kwaliteiten. Onderzoek in de omgeving of gebiedsspecifiek gebruik hierbij aan de orde is. Betrek hierbij een bodemexpert. Mogelijk kan het systeemdynamisch model voor grondstromen hierin inzicht verschaffen.\nLet op: houd ook de balans in de gaten tussen de milieu- en/of natuurwinst en het brandstofverbruik.\n","Kustlijnzorg & vaargeulonderhoud , Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel ","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Vaargeulonderhoud, Kade","Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[null,null,87,"Duurzaam materiaalgebruik ","Toepassen duurzame schrikhekken ","Het projectteam dient te onderzoeken of schrikhekken van duurzaam materiaal toegepast kunnen worden.","Bijv. schrikhekken gemaakt van natuurvezel / bioplastic","Kunstwerken","Koploper ","MIRT, VenR","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,88,"Duurzaam materiaalgebruik ","Alternatief voor stalen damwanden","Het projectteam dient af te wegen of de damwanden vervangen kunnen worden door houten damwanden of door een natuurlijke talud oever. \n ","Houten damwanden zijn duurzamer in vergelijking met stalen damwanden indien de te keren hoogte beperkt is. \n\nIn het rapport LCA en LCC berekening oeverbescherming Hoofvaarweg Lemmer-Delfzijl is een vergelijking gemaakt tussen de milieueffecten van verschillende typen oeverbescherming, waaronder stalen, houten en kunststof damwanden, wel en niet in combinatie met stortsteen. Het rapport is op te vragen via circulair@rws.nl. \nTer info: Houten damwanden gaan 37 tot 43 Jaar mee, bron: milieudatabase.nl. \n","Kunstwerken","Koploper ","VenR, B&O ","Damwand","Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[null,null,89,"Duurzaam materiaalgebruik ","Duurzaam materiaalgebruik ","Er dient onderzocht te worden of gebruik gemaakt kan worden van duurzame materialen, zoals hernieuwbare grondstoffen (biobased zoals hout, vlas, hennep, olifantengras) of gerecycled materiaal.  \n\n","Je kunt MKI gebruiken als instrument om de impact van verschillende grondstoffen te vergelijken. \nVoorbeelden: Duurzamer beton conform RTD1033, houten damwanden, lignine i.p.v. bitumen in asfalt\n\nHoge sterkte materialen kunnen ook duurzamer zijn indien daardoor minder materiaal nodig is.           \n","Kunstwerken","Koploper ","MIRT, VenR","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Wegmeubilair, Kade","Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[null,null,90,"Duurzaam materiaalgebruik ","Toepassen duurzame geluidsschermen ","Er dienen duurzame geluidsschermen te worden toegepast, conform de handleiding klimaatneutrale en circulaire geluidschermen. ","De handleiding is opgenomen in de Handreiking Klimaatneutraal en circulair inkopen \nLink naar handleiding: https://samenwerken.sp01.intranet.rws.nl/sites/vpr0000985/Bijlagen%20bij%20V50/Handleiding%20kimaatneutraal%20en%20circulair%20inkopen%20geluidsschermen.pdf. \nLink naar handreiking: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257","Kunstwerken","Koploper ","MIRT, VenR","Wegmeubilair","Planuitwerking / Planfase",0,"Geluidschermen A10",0]
[null,null,91,"Duurzaam materiaalgebruik ","Vermijden toepassen SF6","In de schakelkasten dient geen SF6 te worden toegepast. ",0,"Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[null,null,92,"Circulair ontwerpen","Sturen op lage MKI","Het projectteam dient op basis van een MKI-berekening in kaart te brengen hoe de milieu-impact beperkt kan worden, en deze maatregelen af te stemmen met de beheerder. ","Met een MKI-berekening krijg je inzicht in de milieu-impact over de hele levenscyclus (van winning grondstoffen tot aan sloop en recycling). Hiermee kan de impact op het milieu net zo volwaardig worden meegewogen als de impact op kosten, veiligheid en beschikbaarheid. \nDe Handleiding Aanbesteden met MKI legt uit hoe je MKI-berekeningen kunt opstellen in zowel de planfase als de contractvoorbereiding. \n\nKlimaatneutraal en Circulair Inkopen: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,93,"Circulair ontwerpen","Inzichtelijk maken demontabel ontwerpen","Het projectteam dient de mogelijkheden voor demontabel ontwerpen inzichtelijk te maken, zodat onderdelen makkelijk te vervangen, hergebruiken en te repareren zijn.         ","Beoordelingsmethode Losmaakbaarheid in de GWW:\nhttps://circulairebouweconomie.nl/wp-content/uploads/2023/02/128350_23-002.604_rep_fin_Versie-1.0-Tool-voor-ontwerpers-1.pdf\n\nLosmaakbaar detailleren: \nhttps://circulairebouweconomie.nl/wp-content/uploads/2023/07/Leidraad_losmaakbaar_detailleren.pdf\n\nDenk hierbij ook aan tijdelijke gebouwen of installatieruimtes. ","Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade","Planuitwerking / Planfase",0,"- Bediengebouw Reevesluis.\n'- Circulair viaduct bij Kampen. \n'- Flexibele kribben opgebouwd uit X-stream blokken, een modulair en adaptief systeem in RWS Oost-Nederland.",0]
[null,null,94,"Duurzaam materiaalgebruik ","Gebruik efficiente kabelinfrastructuur ","Er dient een kabelinfrastructuur buiten de tunnel geïntroduceerd te worden om efficiënter om te gaan met kabels. ","Hierdoor hoeft er minder gegraven te worden bij vervangingen. ","Kunstwerken","Koploper ","MIRT & VenR","Tunnel","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,95,"Heroverwegen","Inzichtelijk maken veranderende functies","Het projectteam dient de gewenste functies nog eens tegen het licht te houden. Is alles echt nodig? Kan het met minder? Dit om de milieu-impact te reduceren. ","Voorbeelden zijn het vervangen van een beweegbare brug door een vaste brug of het niet meer terugbouwen van een dienstgebouw. Hiermee kan veel geld en milieu-impact bespaard worden.","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking / Planfase",0,"Renovatie van Eerste Heinenoordtunnel (dienstgebouw niet gerenoveerd en ook niet uitgebreid). \n",0]
[null,null,96,"Circulair ontwerpen","Toepassen 3D printen ","Het projectteam dient te onderzoeken of 3D printen van betonnen onderdelen van het object toegepast kan worden.","Kan tot milieuwinst leiden omdat er minder volume nodig is, echter wordt er per volume-eenheid wel meer cement toegepast. ","Kunstwerken","Innovatie ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Gebouw , Wegmeubilair, Kade","Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[null,null,97,"Circulair ontwerpen","Prefabricage toepassen ","Het projectteam dient inzichtelijk te maken wat de mogelijkheden van het toepassen van prefabricage voor het Object is, zodat bouwverliezen gereduceerd kunnen worden.",0,"Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,98,"Energiebesparing","Toepassen draadloze componenten ","De installatie van het Object dient te bestaan uit draadloze componenten.","zelfvoorzienend in elektriciteit, GSM modules voor besturing etc.","Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,99,"Energiebesparing","Toepassen maximaal benodigd vermogen ","Het Object dient een geïnstalleerd elektrisch vermogen te hebben dat is gedimensioneerd op het maximaal benodigd vermogen van die installatie. ",0,"Kunstwerken","Peloton","MIRT & VenR","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,100,"Levensduurverlenging","Voldoende uitvoeringstijd voegovergangen","Vervanging van het Voegovergangsysteem van de Brug algemeen dient gerealiseerd te kunnen worden in de beschikbare uitvoeringstijd zonder nadelige gevolgen voor de betrouwbaarheid, beschikbaarheid en levensduur van het voegovergangsysteem.\n",0,"Kunstwerken","Peloton","VenR & B&O","Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,101,"Energiebesparing","Minimaliseren stromingsweerstand ","De in- en uitstroomopening van het nivelleersysteem van de Sluis dient ondersteund te worden met in de rijrichting van de deur geplaatste schetsplaten, zodat de stromingsweerstand minimaal is. ",0,"Kunstwerken","Koploper ","MIRT & VenR","Sluis","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[null,null,102,"Energiebesparing","Verkorten schuttijden sluis","De duur van de schuttijden en het aantal schuttingen van de Sluis dienen te worden verlaagd.","Aanpak: met een volle kolk schutten, efficiënt dus minder energie. Getrapt schutten: met extreem weer, kunnen de schepen er sneller door.","Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Sluis","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[null,null,103,"Energiebesparing","Toepassen nivelleerschuiven ","De deuren van de Sluis dienen te worden voorzien van nivelleerschuiven, zodat de weerstand wordt beperkt. ",0,"Kunstwerken","Koploper ","MIRT, VenR","Sluis","Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[null,null,104,"Energiebesparing","Proefdraaien NSA fabrikantvoorschrift ","De NSA (noodstroomaggregaat) dient niet vaker te worden getest dan het fabrikantvoorschrift. ","In de praktijk gebeurt dit vaker dan noodzakelijk, waardoor extra energie verbruikt wordt. ","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis","Contractvoorbereiding ",0,0,0]

{"sheet":"Export_KES","index":2,"n_rows":105,"n_cols":13,"rows_kept":105,"cut":false,"hidden":true,"merged":[]}
["ID","Thema","Klanteis titel ","Klanteis tekst","Toelichting ","Transitiepad","Duurzaamheidsaanpak ","Projecttype ","Objecttype ","Fase","Initiator","Voorbeeld project ","Status "]
[1,"Duurzame energiebron ","CO2 Prestatieladder als BPKV-criterium","Werken die worden aanbesteed door middel van beste prijs kwaliteit verhouding (BPKV), dienen de CO2-Prestatieladder als BPKV-criterium toe te passen met 1% fictieve korting per trede. ","Dit is al geborgd in de managementcontracten van GPO en PPO. \n\nHiertoe zijn standaardteksten opgenomen in het model van de Aanbestedingsleidraad. Er zijn vijf tredes, dus inschrijvers krijgen maximaal 5% fictieve korting. De toegevoegde waarde van CO2 Prestatieladder naast MKI (of andere projectspecifieke criteria) is dat de CO2 Prestatieladder een certficering op organisatieniveau betreft. Organisaties moeten inspanning blijven leveren om hun certficering te behouden. Hiertoe vinden audits plaats door een onafhankelijke partij. ","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubiliar, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[2,"Energiebesparing","Toepassen energiebesparende maatregelen ","Het projectteam dient energiebesparende maatregelen die binnen vijf jaar terug te verdienen zijn, te vertalen naar contractuele eisen. ","Dit is al geborgd in wet- en regelgeving. \n\nWanneer bij een aansluiting >50.000 kWh/jaar of >25.000 m3/jaar verbruikt wordt, is dit een wettelijke verplichting (Informatieplicht Energiebesparing). Het instrument hiervoor is de Erkende Maatregelen Lijst (EML), te vinden op de website van RVO. De EML bevat maatregelen die (meestal) binnen vijf jaar terugverdiend worden. Het is niet verplicht (maar wel mogelijk) om te onderzoeken of er nog aanvullende energiebesparende maategelen mogelijk zijn. De regio's zijn aanspreekpunt voor het implementeren van de Informatieplicht. Link: https://www.rvo.nl/onderwerpen/energiebesparingsplicht-2023/erkende-maatregelenlijsten-eml-vanaf-2023?gclid=EAIaIQobChMImLPMuYi0gQMVluN3Ch1mLARVEAAYASAAEgIW0PD_BwE \n","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Installatie, Gebouw ","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[3,"Energiebesparing","Toepassen LED verlichting ","Alle verlichting van Object/gebouw dient te zijn uitgevoerd als ledverlichting. ","Dit is al geborgd in de Basisspecificatie Openbare Verlichting en de Basisspecificatie Gebouw. \n\nIn de Basisspecificatie Openbare verlichting is in SYS-2101 gespecificeerd dat openbare verlichting led-verlichting moet zijn. Voor gebouwen is dit geborgd in de Basisspecificaties Gebouw, SYS-2213. Alternatieven zijn alleen toegestaan indien de ‘total cost of ownership’ (TCO) voordeliger is dan LED, gemeten over een periode van 10 jaar\n\nBasisspecificatie Openbare Verlichting: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/6020\nBasisspecificatie Gebouw: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/1024 \n","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[4,"Energiebesparing","Inregelen dimregime ","Het dimregime van de LED verlichting dient goed in te worden geregeld in samenwerking met de regio en de verkeerscentrale (VWM). ","Dit is al geborgd in de Basisspecificatie Openbare Verlichting. \n\nIn de Basisspecificatie Openbare Verlichting is vastgelegd dat Openbare Verlichting tussen 23:00 - 05:00 uur moet zijn gedimd naar een luminantie van minimaal 0,2 cd/m2 en maximaal 0,3 cd/m2 (SYS-1989). \n\nBasisspecificatie Openbare Verlichting: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/6020 \n\n","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[5,"Energiebesparing","Aanwezigheidsdetectie verlichting","De ruimten (excl. verkeersruimten, ruimte voor bediening en ruimte met elektriciteitskasten/ panelen) dienen door middel van aanwezigheidsdetectie verlicht/ verduisterd te worden, waarbij de mogelijkheid blijft dat de gebruiker de verlichting per ruimte per verlichtingsgroep uitschakelt.","Dit is al geborgd in de Basisspecificatie Gebouw (SYS-0619). Deze eis voorkomt dat verlichting onnodig aan staat wanneer er zich niemand in de ruimte bevindt.\n\nDe ruimten met elektriciteitskasten/ panelen zijn vaak hoger/ groter waardoor – als personeel achter een paneel/ deurkast aan het werk is – de aanwezigheidsdetectie niet kan functioneren. Bedienruimten moeten altijd verlicht zijn als er wordt gewerkt, ook al zijn de bedienaars even van hun plek. Uit veiligheidsoverwegingen is het ook verstandig om de verkeersruimten doorgaand te verlichten. Laat onverlet als niemand in het gebouw is dat alle verlichting uitgeschakeld moet zijn.\n\nBasisspecificatie Gebouw: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/1024  \n\n\n\n","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,"Renovatie van de Eerste HeinenoordTunnel",0]
[6,"Energiebesparing","Hanteren maximale tijd klimaatregeling in verblijfsruimtes","De klimaatinstallatie dient in verblijfsruimten te zijn voorzien van een schakelaar waarmee de klimaatregeling van de betreffende ruimte wordt ingeschakeld. Alternatief kan de klimaatinstallatie aangestuurd worden op basis van aanwezigheidsdetectie en veegpulsen. Deze keuze dient gemaakt te worden op basis van de (verwachte) aanwezigheid van personen. ","Dit is al geborgd in de Basisspecificatie Gebouw. \n\nRekening houdend met de geforceerde en natuurlijke luchtverversing. De ruimte mag niet bedompend zijn. Eis hierover staat in het Bouwbesluit.\n\nZie ook de RWS Basisspecificatie Gebouw. (SYS-2212) \n\nBasisspecificatie Gebouw: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/1024 ","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Gebouw","Contractvoorbereiding ",0,"Renovatie van de Eerste HeinenoordTunnel",0]
[7,"Energiebesparing","Voldoen aan energielabelplicht en BENG-eisen","Gebouw dient te voldoen aan de BENG-eisen, en alle gebouwen met een kantoorfunctie dienen te zijn voorzien van Energielabel C. Vanaf 2030 dienen alle gebouwen die vallen onder de Energielabel C-verplichting te zijn voorzien van Energielabel A. ","Dit is al geborgd in de Basisspecificatie Gebouw. \n\nBestaande (bedien- en knatoor)gebouwen of verkeerscentrales: \n- Vanuit de wet geldt voor bestaande kantoorgebouwen (groter dan 100 m2 of een energieverbruik van meer dan 25000 m3 gas) per 1/1/2023 een energielabelplicht C. Voor 2030 wordt voor bestaande gebouwen gestreefd naar ten minste gemiddeld label A. \n- Voor de gebouwen die niet onder de wettelijke verplichting vallen heeft RWS als doel om deze ook zo energiezuinig mogelijk te maken en wordt gestreefd naar de BENG eisen (Bijna Energie Neutraal Gebouw). Anders dan bij de wettelijke verplichte data voor de energielabels kunnen energiebesparende maatregelen meegenomen worden op geplande onderhoudswerkzaamheden bij Beheer- en onderhoudsopgaven of met een V&R project.\n \nNieuwe Gebouwen: Zie de eisen in de RWS Basisspecificatie Gebouw. \n\nBasisspecificatie Gebouw: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/1024 ","Kunstwerken","Peloton","MIRT & VenR","Gebouw","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[8,"Duurzaam materiaalgebruik ","Toepassen RTD1033 verduurzaming Beton.","Op alle werkzaamheden met betrekking tot beton is RTD 1033 van toepassing. ","Dit is al geborgd in de RTD 1033. \n\nDe RTD 1033 bevat o.a. de MKI-plafondwaarden voor betonmortels en betonproducten en eisen aan recycling van beton. Let op dat deze RTD apart benoemd wordt in het contract. \n\nRTD 1033: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5749 ","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Gebouw , Wegmeubilair, Kade, Vaargeulonderhoud, Vaarweg","Contractvoorbereiding ",0,"A27 Houten Hooipolder Noord, A2 Het Vonderen - Kerensheide",0]
[9,"Hergebruik , Recyclen","Hanteren WEEELABEX certificering ","De installaties dienen verwerkt te worden door een verwerkingsbedrijf dat WEEELABEX gecertificeerd is. \n","Dit is al geborgd in de Europese WEEE-richtlijn (Waste Electrical and Electronic Equipment). Optioneel kan het projectteam de aannemer vragen om de hergebruiks- en recyclingpercentages te rapporteren. \n\nEuropese WEEE-richtlijn: https://environment.ec.europa.eu/topics/waste-and-recycling/waste-electrical-and-electronic-equipment-weee_en","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[10,"Duurzaam materiaalgebruik ","Duurzame wegverharding toepassen","Gebruik in het contract bijlage “Maximale MKI – waarde asfalt per m2 per wegvak” over de maximale MKI-waarden uit de vigerende versie van de Eisen Bovenbouw.","Dit is al geborgd in de vigerende versie van de Basisspecificatie Eisen aan de componenten van de Rijksweg, eisen bovenbouw (21 t/m 24) in eis SYS-1909.\n\nBasisspecificatie Eisen aan de componenten van de Rijksweg, eisen bovenbouw (21 t/m 24): https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5518 \n","Wegverharding","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Wegverharding","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[11,"Duurzaam materieel","Toepassen duurzaam bouwmaterieel ","Het projectteam dient in par. 5.2.8 van de VSP de pelotoneisen m.b.t. duurzaam materieel op te nemen in het contract. ","Dit is al geborgd in: par. 5.2.8. van de VSP pelotoneisen m.b.t duurzaam materieel. \nDeze is te vinden in het Contractenbuffet: https://corporate.intranet.rws.nl/Kennis_en_Expertise/Inkoop/Inkoopspecialist/Inkoopdocumenten/Contractenbuffet/\n\n\n","Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel ","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubiliar, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[12,"Duurzaam materieel","Toepassen duurzaam bouwmaterieel ","Het projectteam dient in par. 5.2.8 van de VSP de koplopereisen m.b.t. duurzaam materieel op te nemen in het contract. ","Dit is al geborgd in: par. 5.2.8. van de VSP de koplopereisen m.b.t. duurzaam materieel over. \nDeze is te vinden in het Contractenbuffet: https://corporate.intranet.rws.nl/Kennis_en_Expertise/Inkoop/Inkoopspecialist/Inkoopdocumenten/Contractenbuffet/\n","Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel ","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubiliar, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[13,"Circulair ontwerpen","MKI als BPKV-criterium","Werken die worden aanbesteed door middel van beste prijs kwaliteit verhouding (BPKV), dienen de milieukostenindicator (MKI) als BPKV-criterium toe te passen met een gewicht van ten minste 25% (PPO) of 35% (GPO) t.o.v. de totale kwaliteitswaarde. ","Dit is al geborgd in de managementcontracten van GPO en PPO. \n\nVoor E&C en D&C contracten zijn hiertoe standaard teksten opgenomen in de Aanbestedingsleidraad en de VSP. De Handleiding Aanbesteden met MKI legt uit hoe je MKI-berekeningen kunt opstellen in zowel de planfase als de contractvoorbereiding. Voor nu kun je meer informatie vinden in de Handreiking Klimaatneutraal en Circulair Inkopen: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubiliar, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Contractvoorbereiding ",0,"Diverse, o.a. A2 Het Vonderen Kerensheide",0]
[14,"Circulair ontwerpen","Variantenafweging o.b.v. MKI","Het projectteam dient MKI-waarde als criterium mee te nemen bij het afwegen van varianten en het maken van ontwerpkeuzes. ","Dit is al geborgd in de Aanpak Duurzaam GWW. Vanuit deze aanpak is het verplicht om duurzaamheid (MKI-waarde) mee te nemen in het afwegen en toetsen van varianten. \n\nMet een MKI-berekening krijg je inzicht in de milieu-impact over de hele levenscyclus (van winning grondstoffen tot aan sloop en recycling). Hiermee kan de impact op het milieu net zo volwaardig worden meegewogen als de impact op kosten, veiligheid en beschikbaarheid. Deze verplichting volgt uit een aantal afspraken die gemaakt zijn tussen RWS en de beleidsDG’s:\n• Vanuit Aanpak duurzaam GWW is het verplicht om duurzaamheid mee te nemen in het afwegen en toetsen. \n• Vanuit de opdrachtbrief tranche 4 VenR van 8 mei 2019, bijlage 1, zijn de thema’s CO2-footprint en waardebehoud materialen verplicht. \n\nDe Handleiding Aanbesteden met MKI legt uit hoe je MKI-berekeningen kunt opstellen in zowel de planfase als de contractvoorbereiding. \n\nVoor nu kun je meer informatie vinden in de Handreiking: Klimaatneutraal en Circulair Inkopen: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257\n\nGa bij het maken van het ontwerp ook na of het verstandig is om robuust (toekomstbestendig) of juist slank (weinig materiaal) te bouwen.","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubiliar, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking / Planfase",0,"o.a. VenR kunstwerken A4/A20, VenR Draaibruggen Den Oever.\nBij de Oosterscheldekering is ter voorbereiding van het prestatiecontract een fictieve MKI-berekening gemaakt om de beste kansen op verduurzaming op te halen.",0]
[15,"Hergebruik ","Toepassen nette demontage geleiderails ","Neem eis SYS-02924 op in het contract: \"De te verwijderen, herbruikbare stalen Geleiderail dient zodanig te zijn gedemonteerd dat alle componenten, met uitzondering van bevestigingsmaterialen, van deze Geleiderail herbruikbaar zijn conform NPR 5191.\"","Dit is al geborgd in de Basisspecificatie Eisen aan de componenten van de Rijksweg, eisen voertuigkering (40): https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5518. \n\nZie ook de Handleiding circulair inkopen stalen geleiderails: https://samenwerken.sp01.intranet.rws.nl/sites/vpr0000985/Bijlagen bij V50/Handleiding circulair inkopen stalen geleiderails.pdf. Deze handleiding maakt onderdeel uit van de Handreiking Klimaatneutraal en circulair inkopen:  https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257.\nDe standaard geeft aan dat alle herbruikbare geleiderails dusdanig gedemonteerd moeten worden dat ze voor hergebruik in aanmerking komen. Dat betekent niet langer 'knippen' en in de oud ijzer bak, maar netjes demonteren. De verwachting is dat dit er in combinatie met de hoge staalprijzen en aanbesteden met MKI toe leidt dat de gedemonteerde geleiderails gerenoveerd en hergebruikt worden. \n\n\n\n","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Wegmeubilair","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[16,"Circulair ontwerpen","Inventariseer duurzaamheidskansen en bepaal ambitie","Het projectteam dient gezamelijk met de regio duurzaamheidskansen te inventariseren op verschillende ambitieniveaus (duurzaamheidsaanpak peloton, koploper of innovatie), bijvoorbeeld door het uitvoeren van een omgevingswijzer- en/of ambitiewebsessie. De ambitie moet vervolgens bepaald worden. \n\n","Rijkswaterstaat is aangesloten bij de Aanpak Duurzaam GWW en past deze standaard toe in projecten. We hebben collega's die een omgevingswijzer- en/of ambitiewebsessie kunnen faciliteren. Daarvoor kun je aankloppen bij je duurzaamheidscoördinator of het Steunpunt duurzaamheid.\nAlle maatregelen die in deze KES en Inspiratielijst Duurzaamheid onder duurzaamheidsaanpak peloton staan, zijn de basis. Het inventariseren van kansen is vooral belangrijk in de planfase, maar ook later is het mogelijk om kansen te inventariseren of te herijken. ","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubiliar, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Alle, Verkenning/Regioanalyse, Planuitwerking/Planfase, Contractvoorbereiding, Realisatie ",0,0,0]
[17,"Heroverwegen","Benutten leerruimte  voor duurzaamheidsdoelstellingen ","Het projectteam dient leerruimte op te nemen in het contract en deze te benutten voor de duurzaamheidsdoelstellingen van RWS. \n","In het model-prestatiecontract/Basisonderhoudscontract (BOC) staat de leerruimte in Annex XVIII. Iets vergelijkbaars kan ook in ander soortige contracten worden opgenomen.\nRaadpleeg de Handleiding Leerruimte. Deze vind je in de handreiking klimaatneutraal en circulair inkopen: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Innovatie ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubiliar, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Contractvoorbereiding , Realisatie",0,"Leerruimte SSRS: self supporting river system (RWS ON), met o.a. flexibele krib met Xstream-blokken, bubbelbarrier in de IJssel. ",0]
[18,"Energiebesparing","Uitvoeren energiescan ","Het projectteam dient een energiescan uit te voeren en af te stemmen met de beheerder welke maatregelen worden uitgevoerd.  ","Zie de standaard specificatie ingenieursdiensten duurzaamheid te vinden in de Handreiking Klimaatneutraal en Circulair Inkopen. https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257 \n\nInformatie over het gas- en elektriciteitsverbruik (per kwartier) van aansluitingen of objecten is beschikbaar in het programma Esight onder beheer van het Coördinatie Bureau Energie binnen de CD. \nTevens zijn energiescans van vele grote objecten beschikbaar in DISK. ","Kunstwerken","Koploper ","VenR & b&o","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw ","Planuitwerking / Planfase",0,"Verkeersbrug Dordrecht.  Renovatie van de Eerste Heinenoordtunnel. \nRenovatie Krammersluizen\n ",0]
[19,"Energiebesparing","Toepassen energie arme technieken","Het projectteam dient technieken toe te passen waarbij geen energie nodig is om functies uit te voeren. Bijvoorbeeld grendels in bruggen voor het creëren van oplegdruk op het brugdek, zodat de houddruk niet meer nodig is.\n","Deze maatregel kan volgen uit de energiescan. ","Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Sluis, Beweegbare brug","Planuitwerking ",0,0,0]
[20,"Energiebesparing","Centraliseren bediening ","Het projectteam dient te onderzoeken of door het centraliseren van de bediening het totale energieverbruik (van individuele gebouwen) verminderd kan worden. ",0,"Kunstwerken","Peloton","VenR","Gebouw","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking ",0,"Maasobjecten 2.0.",0]
[21,"Energiebesparing","Uitschakelen niet in bedrijf zijnde componenten ","Elektrische componenten van de installaties dienen te zijn uitgeschakeld wanneer deze niet in bedrijf zijn.","Installaties staan nu vaak in een stand-by functie waarbij ze energie verbruiken en uiteindelijk minder lang mee gaan. ","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[22,"Energiebesparing","Aanzetten ECO-modus ","De no-breakinstallatie van installaties dient in de ECO-modus te staan. \n\n","Bij gebruik van de ECO-modus is er een korte vertraging tussen het uitvallen van de voeding en het leveren van voeding door de no-break installatie. Vertraging tot aan 15 ms volgens https://www.constantpowerservices.com/questions/15-what-is-eco-mode-on-a-ups-system.","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,"Tunnel Onderhoud Prestatiecontract (TOP) II ",0]
[23,"Energiebesparing","Genereren inzicht in Power Quality ","Pas een E-Power systeem toe (verbeteren stroomkwaliteit voor achterliggende installaties waardoor deze efficiënter draaien).\n","Dit is alleen relevant voor installaties met een zeer hoog stroomverbruik. ","Kunstwerken","Innovatie ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[24,"Energiebesparing","Vervangen no-breakvoorzieningen ","De no-breakvoorziening dient vervangen te worden.\n\n","In afstemming met beheerder bepalen of deze aan vervanging toe is. Nieuwe no-breakvoorzieningen zijn over het algemeen 90% zuiniger. \n","Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[25,"Energiebesparing","Toepassen testregime ventilatoren ","De ventilatoren dienen niet vaker getest te worden dan het fabrikantvoorschrift voorschrijft. ","Indien de ventilatoren al gedraaid hebben, hoeven deze niet apart getest te worden. ","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel","Contractvoorbereiding , Realisatie",0,0,0]
[26,"Energiebesparing","Toepassen intelligente startsystemen ","De aandrijving van installaties dienen voorzien te zijn van een intelligent startsysteem om het piekvermogen te verlagen, bijvoorbeeld door verschillende installaties ná elkaar te laten opstarten in plaats van tegelijkertijd. ",0,"Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[27,"Energiebesparing","Minimaliseren (kast) verwarming ","Installaties in buitenopstellingskasten die vorst- en condensvrij moeten zijn, dienen zoveel mogelijk in één kast of station te worden geplaatst om het te klimatiseren volume te minimaliseren. Alleen buitenopstellingskasten met dergelijke installaties dienen te zijn voorzien van (kast)verwarming. ",0,"Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[28,"Energiebesparing","Toepassen spanningsverlaging ","De terreinverlichting van het Object dient te worden voorzien van een spanningsverlager. ",0,"Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[29,"Energiebesparing","Minimaliseren hoogteverschil brug","De Brug dient een zo klein mogelijk hoogteverschil te hebben, zodat het verkeer minder energie hoeft te gebruiken. ",0,"Kunstwerken","Koploper ","MIRT & VenR","Vaste brug/viaduct","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking ",0,0,0]
[30,"Heroverwegen","Dynamische (vaar)wegindeling","Maak gebruik van een dynamische (vaar)wegindeling, om de beschikbare ruimte efficiënter te benutten. ","Met name interessant als tijdelijke maatregel tijdens de uitvoering.","Wegverharding, Kunstwerken, Kustlijnzorg & vaargeulonderhoud ","Koploper ","VenR & b&o","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubiliar, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Verkenning, Planuitwerking ",0,"Renovatie van Spijkenisserbrug\n\nGroot onderhoud A7 bij Heerenveen",0]
[31,"Energiebesparing","Gebruik extra/kleinere pompen ","Het projectteam dient te onderzoeken of de hellingkelders van het Object voorzien kunnen worden van pompen met een kleinere capaciteit, zodat er niet altijd grote pompen hoeven te worden aangezet. ","Doorslaggevend hierin is materiaalgebruik versus energieverbruik.","Kunstwerken","Koploper ","MIRT, VenR","Tunnel, Vaste brug/viaduct","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking ",0,"Zuidasdok Tunnel",0]
[32,"Energiebesparing","Hanteren minimale lichtstroom ","De verkeersbuisverlichting dient te zijn ontworpen conform de NSVV Richtlijn Tunnelverlichting versie 2023.","Verlichting Veilige Ruimte dient in LED uitgevoerd te zijn met een minimale specifieke lichtstroom van x lumen per Watt.\nVoorbeeld voor een tunnel: Verlichting Verkeersbuis dient in LED uitgevoerd te zijn met een minimale luminantie van 200 lumen per Watt.\n","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel","Planuitwerking , Contractvoorbereiding ",0,"Renovatie van de Eerste HeinenoordTunnel",0]
[33,"Energiebesparing","Uitschakelen Verlichting Veilige Ruimte Object","De verlichting Veilige Ruimte Object dient uitgeschakeld te zijn buiten noodsituaties en servicebezoek.","Specifieke eis om te voorkomen dat verlichting altijd aan staat.","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel","Contractvoorbereiding ",0,"Zuidasdok Tunnel",0]
[34,"Duurzame energiebron ","Gebruikmaken natuurlijke ventilatie en koeling in gebouwen","De klimaatinstallatie dient gebruik te maken van natuurlijke ventilatie en koeling.","Deze eis zorgt voor energiebesparing van de klimaatinstallatie en zorgt er voor dat er beter wordt nagedacht over mogelijke natuurlijke ventilatie en koelingsopties. \n\n","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[35,"Duurzame energiebron ","Gebruikmaken restwarmte ","De klimaatinstallatie dient restwarmte van technische installaties in te zetten als primaire verwarming van gebouw(en).","Voorkomt verspilling van restwarmte waarna andere ruimtes actief verwarmd moeten worden.\n\nDit kan door bijv. een Warmte Terug Wininstallatie (WTW) aan te brengen die de warmte uit de uitgaande stroom haalt (zowel uit lucht- als waterstromen).\n","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[36,"Energiebesparing","Gebruikmaken condensvrije behuizingen ","De camera's van cameracontrolesystemen van het object dienen te zijn voorzien van condensvrije behuizingen. ","Condensvrije behuizing voorkomt de noodzaak van verwarming van de camera.","Kunstwerken, Wegverharding","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Gebouw , Wegmeubilair, Wegverharding","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[37,"Duurzame energiebron ","Energieopslag ","Het projectteam dient te onderzoeken of een energieopslagsysteem wenselijk is om de noodstroomvoorziening te vervangen en/of minder afhankelijk te zijn van het elektriciteitsnet.\n",0,"Kunstwerken","Innovatie ","MIRT & VenR","Installatie","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking ",0,"Zuidasdok Tunnel",0]
[38,"Heroverwegen","CO2-uitstoot beperken omleidingsroutes","Het projectteam dient bij de afweging voor omleidingsroutes ook de CO2-uitstoot mee te nemen.",0,"Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijnzorg & vaargeulonderhoud ","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubiliar, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[39,"Heroverwegen","Veranderen modaliteit","De regio/het projectteam dient te onderzoeken of andere vormen van vervoer kunnen fungeren als alternatief voor de uitbreiding van het Object. ",0,"Kunstwerken, Wegverharding","Koploper ","MIRT & VenR","Tunnel, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Wegverharding","Verkenning / Regioanalyse",0,"Spijkenissebrug. ",0]
[40,"Heroverwegen","Belasting op object verminderen","De regio/het projectteam dient te onderzoeken hoe het verkeer verspreid kan worden over andere delen van het netwerk, zodat de belasting op het Object wordt verminderd. ",0,"Kunstwerken, Wegverharding","Koploper ","MIRT & VenR","Tunnel, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Wegverharding","Verkenning / Regioanalyse",0,0,0]
[41,"Energiebesparing","Toepassen automatische smeersystemen","Het object dient te worden voorzien van automatische smeersystemen, zodat de reisbewegingen van onderhoudspersoneel worden verminderd.","Reduceert hoogstwaarschijnlijk onderhoudskosten. ","Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[42,"Energiebesparing","Transportafstanden beperken","Het projectteam dient te onderzoeken hoe de transportafstanden van materialen beperkt kunnen worden. ",0,"Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubiliar, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[43,"Duurzame energiebron ","Noodstroomaggregaat op waterstof","Indien het niet mogelijk is om het noodstroomaggregaat uit te faseren, dient een noodstroomaggregaat op waterstof toegepast te worden. ",0,"Kunstwerken","Innovatie ","MIRT & VenR","Installatie","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[44,"Energiebesparing","Toepassen reflecterend asfalt","De Wegverharding in de Tunnel dient te worden onderhouden met reflecterend asfalt. ","Witte steentjes reflecteren het licht van voertuigen, waardoor de tunnels met minder energie verlicht kunnen worden. Het is van belang om de milieu-impact van reflecterend asfalt af te wegen tegen energiebesparing. ","Kunstwerken, Wegverharding","Koploper ","VenR & b&o","Tunnel","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,"Roertunnel en Tunnel Swalmen (A73)",0]
[45,"Hergebruik , Recyclen","Uitvoeren herbruikbaarheidsscan","Het projectteam dient een herbruikbaarheidsscan uit te voeren, zodat inzichtelijk wordt gemaakt wat de vrijkomende en herbruikbare onderdelen zijn. Bepaal daarna wat je met de uitkomsten doet. ","Ga eerst na of er al een herbruikbaarheidsscan is uitgevoerd voor het object. Dit kan bijvoorbeeld zijn gedaan tijdens de instandhoudingsinspectie. \nDe herbruikbaarheidsscan is op dit moment beschikbaar voor de volgende objecten: Viaduct (ligger en plaat), duiker, vaste betonnen brug, vaste stalen brug, beweegbare brug, schutsluis, tunnel (civiel), damwand. Mocht je van een ander objecttype een herbruikbaarheidsscan willen laten maken, neem dan voor de mogelijkheden contact op met Wilma Middel. \nVoor het laten uitvoeren van de herbruikbaarheidsscan is een standaard uitvraagtekst beschikbaar. Zie de standaard specificatie ingenieursdiensten duurzaamheid te vinden in de Handreiking Klimaatneutraal en Circulair Inkopen (https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257).  \nEr is een e-learning in de maak over het laten uitvoeren en inkopen van de herbruikbaarheidsscan. Voor meer informatie: Wilma Middel.\nOpties wat je met de vrijkomende onderdelen kan doen: zelf weer toepassen, op een marktplaats zetten (zoals de Nationale Bruggenbank), de aannemer stimuleren deze her te gebruiken of laten vervallen aan de aannemer. \nSpecifiek voor schaarse onderdelen (zoals PLC's) is het verstandig ze te bewaren. Er wordt aan gewerkt hier ook overzicht van te krijgen. Voor meer informatie: Wilma Middel.","Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand","Alle, Verkenning/Regioanalyse, Planuitwerking/Planfase, Contractvoorbereiding, Realisatie ",0,"Voor ca. 25 objecten is een herbruikbaarheidsscan uitgevoerd. Contactpersoon: Wilma Middel. Hergebruik van liggers uit viaducten: Van A9 naar A44 en van A7 naar A1.\nHergebuik van geleiderails: A79 en A1.",0]
[46,"Hergebruik , Recyclen","Inzicht in materiaalstromen ","De in- en uitgaande materiaalstromen dienen inzichtelijk te worden gemaakt door de opdrachtnemer conform de Leidraad paspoorten voor de bouw van Platform CB'23, waarbij tenminste de volgende componenten inzichtelijk zijn gemaakt:                                                                                                                                                           \n\nIngaand: soort materiaal, kwaliteit, constructieberekeningen, hoeveelheid, de wijze van montage, samenstelling, ontwerp, herkomst, locatie in de sluis, merk of producent.\n \nUitgaand (ten behoeve van hergebruik): hoeveelheid, restlevensduur, kwaliteit, merk of producent. \n\nLever deze informatie aan de beheerder. Zorg dat deze informatie gedeeld kan worden binnen en buiten RWS. \n\n","Overweeg om te vragen om foto’s te laten maken van nieuwe constructies/ onderdelen bij aanleg en groot onderhoud. Op foto’s kun je namelijk goed zien hoe iets in elkaar zit/ heeft gezeten en hoe het bij hergebruik weer moet worden opgebouwd. De foto’s kunnen worden toegevoegd aan het elektronisch opleverdossier. \n\nLet op: er kan overlap zijn op het gebied van rapportage met andere eisen (standaardeisen m.b.t. rapportage over vrijkomende materialen in de VSP). \n\nHet Programma CE in de GWW werkt aan het ontwikkelen van een datastrategie en het materialenpaspoort. Hiervoor is behoefte aan leerprojecten. Neem contact op met het Programma CE via circulair@rws.nl als je leerruimte in je project wil aanbieden. We hebben nu vooral behoefte aan leerprojecten bij viaducten (prefab liggers), damwanden of geleiderail. Daarnaast project die veel beton en staal toepassen. ","Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Wegmeubilair, Kade","Contractvoorbereiding ",0,"Bediengebouw Oosterscheldekering: Topshuis.\nPaspoort Geluidsschermen bij Meerjarenprogramma geluid en voor A10. \nPaspoort installaties bij A16 Groene Boog. ",0]
[47,"Hergebruik ","Onderdelen verwijderen t.b.v. hergebruik","De Opdrachtnemer dient de her te gebruiken onderdelen zo te verwijderen dat ze hergebruikt kunnen worden. ","Zie bijvoorbeeld de eis van nette demontage van geleiderails (SYS-02924): \"De te verwijderen, herbruikbare stalen Geleiderail dient zodanig te zijn gedemonteerd dat alle componenten, met uitzondering van bevestigingsmaterialen, van deze Geleiderail herbruikbaar zijn conform NPR 5191.\"\n\n","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Kade","Contractvoorbereiding ",0,"Demonteren geleiderails: A79, A1\nDemonteren liggers viaducten: A9 en A7",0]
[48,"Hergebruik ","Hergebruik componenten installaties faciliteren","De her te gebruiken componenten van de installatie dienen zodanig verwijderd en gereset te zijn dat toegangsgegevens, die opgeslagen zijn in de software van de her te gebruiken componenten onherstelbaar verwijderd zijn.",0,"Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[49,"Hergebruik , Recyclen","Gebruik vrijkomende objecten, onderdelen en materialen ","Het projectteam dient te zorgen dat vrijkomende objecten, onderdelen en/of materialen hoogwaardig worden ingezet.\n","Opties zijn: zelf weer toepassen, op een marktplaats zetten (zoals de Nationale Bruggenbank en DuSpot) of de aannemer stimuleren deze (te laten) her te gebruiken. \nMeestal geldt: hoe hoogwaardiger het hergebruik (bijvoorbeeld een nieuw leven met dezelfde functie in plaats van laagwaardig hergebruik als verhardingslaag onder het asfalt), hoe beter voor het milieu. Uiteraard moet je kritisch blijven op de milieueffecten van de processen die nodig zijn voor het hoogwaardig hergebruik.\nSpecifiek voor schaarse onderdelen (zoals PLC's) is het verstandig ze te bewaren. Er wordt aan gewerkt overzicht te krijgen van de in beheer zijnde schaarse onderdelen. Voor meer informatie: Wilma Middel.\nEr zijn in Nederland twee Bruggenbanken. RWS gebruikt de Nationale Bruggenbank: https://www.nationalebruggenbank.nl/. Zet je vrijkomende brug of onderdelen het liefst zo vroeg mogelijk op de bruggenbank zodat mensen hier op kunnen anticiperen. Je kunt daarbij aangeven wanneer de onderdelen vrijkomen. \nLet er hierbij ook op dat opdrachtnemer voldoende tijd heeft om een afzet project te vinden voor de materialen of her te gebruiken in het project en hou hier dus rekening mee bij het opstellen van de planning. ","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Wegmeubilair, Wegverharding, Kade","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,"- Hergebruik van liggers uit viaducten: Van A9 naar A44 en van A7 naar A1.\n'- Hergebuik van geleiderails: A79 en A1.\n'- Hergebruik van grond: Uiterwaarden Wamel, Dreumel en Heerewaarden\n'- Hergebruik stortsteen: Overnachtingshaven Spijk\n'- Bij Krib- en oeververlaging Pannerdensch Kanaal (een 2 fasen contract) staat in het contract: Uitgangspunt is dat materialen worden hergebruikt. Als er iets te kiezen is, wil RWS van opdrachtnemer een advies ontvangen waarbij in de afweging wordt meegenomen wat de milieukosten zijn van hergebruikte materialen en van nieuwe materialen en wat de financiële kosten zijn van de opties.\n'- De Moerdijkbrug is in de jaren 70 hergebruikt in de Spijkenisserbrug en de Keizersveerbruggen. Voor de Keizersveerbruggen wordt onderzocht of zij een derde leven kunnen krijgen.",0]
[50,"Heroverwegen","Huren producten ","Het projectteam dient de mogelijkheden inzichtelijk te maken voor het huren van het object in plaats van kopen (infra-as-a-service). ","Hier wordt mee geëxperimenteerd binnen het partnerprogramma De Circulaire Weg: https://decirculaireweg.nl/.","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Innovatie ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubiliar, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Verkenning / Regioanalyse",0,0,0]
[51,"Recyclen","Toepassen Slim breken van beton","Voor het object dient het terugwinnen van beton te worden uitgevoerd conform Slim breken van beton. ","Met Slim breken worden grond, zand en cement teruggewonnen uit beton. ","Kunstwerken","Innovatie ","MIRT, VenR","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Gebouw , Wegmeubilair, Kade, Vaargeulonderhoud, Vaarweg","Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[52,"Duurzame energiebron ","Faciliteren emissieloze bouwplaats / Laadinfrastructuur","Het projectteam dient de mogelijkheden voor laadvoorzieningen in kaart te brengen en indien gewenst de aanvullende netaansluitingen t.b.v. de realisatiefase vroegtijdig te organiseren en/of aan te vragen. ","Door zoveel mogelijk met geëlektrificeerd gereedschap en bouwmachines te werken streven we naar een emissieloze bouwplaats; d.w.z. zonder uitstoot van fossiele brandstoffen. Door op lage MKI uit te vragen wordt het gebruik van elektrische gereedschappen en voertuigen bevorderd.\nDoor een voldoende zware elektrische aansluiting vooraf aan te brengen of bijv. een tijdelijk zonnepark, is opladen van voertuigen mogelijk. Ook zijn er bedrijven die tijdelijke accucapaciteit kunnen leveren, bijv. Skoon.                                                                                                                                                                                                                                     Hierbij geldt de  prioritering dat de opdrachtnemer zelf de benodigde laadvoorzieningen regelt, dat anders bestaande al dan niet openbare laadvoorzieningen uit de omgeving worden gebruikt, en als laatste dat Rijkswaterstaat (eventueel tijdelijke) laadvoorzieningen realiseert.\n\nZie ook de Handboek Laadpakket Zwaardere Bedrijfsvoertuigen, deze is op te vragen bij Steunpunt duurzaamheid. ","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubiliar, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,"A1 Apeldoorn-Twello",0]
[53,"Duurzame energiebron ","Terugwinnen energie uit warmte ","Het projectteam dient de mogelijkheden voor het terugwinnen van energie uit de warmte van elektrische installaties inzichtelijk te maken, met als doel het terugwinnen van energie op te nemen in het contract. \n",0,"Kunstwerken","Koploper ","MIRT, VenR","Installatie","Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[54,"Duurzame energiebron ","Terugwinnen energie uit beweging","Het projectteam dient de mogelijkheden voor het terugwinnen van energie uit de bewegingen van mechanische installaties inzichtelijk te maken, met als doel om terugwinnen van energie op te nemen in het contract. ","Deze maatregel wint weinig energie in het geval van een brug, vanwege het uitbalanceren. Voor sluis kan dit onderzocht worden. Mogelijkheden hiervoor zijn o.a. een Warmte Krachtkoppeling (WKK)","Kunstwerken","Koploper ","MIRT & VenR","Sluis","Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[55,"Duurzame energiebron ","Toepassen warmte-koude opslag","Het Object dient te worden voorzien van een warmte-koude opslag (WKO).","Warmte en kou kan met een WKO in de bodem worden opgeslagen. Later kan zowel de warmte als de kou worden gebruikt voor verwarming en/of koeling van omliggende gebouwen. ","Kunstwerken","Innovatie ","MIRT & VenR","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Gebouw","Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[56,"Duurzame energiebron ","Koelen met rivierwater","Het Object dient gekoeld te worden met water uit de river in plaats van luchtkoeling met airco's. ",0,"Kunstwerken","Koploper ","MIRT & VenR","Sluis, Beweegbare brug, Gebouw","Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[57,"Duurzame energiebron ","Duurzaam verwarmen gebouwen ","Voor verwarming van het gebouw mag geen gebruik gemaakt worden van fossiele brandstoffen.  ","Kantoorgebouwen moeten vanaf 2023 minimaal energielabel C hebben. (toevoegen link website RVO). Het kan daarom in bepaalde situatie verplicht zijn om deze eis (of specifieker, bijv. het toepassen van een warmepomp) op te nemen. ","Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Gebouw","Contractvoorbereiding",0,"PTZ",0]
[58,"Heroverwegen","Inzichtelijk maken milieueffecten repareren, renoveren of vervangen","Maak inzichtelijk of het bij (groot) onderhoud vanuit milieuoogpunt verstandig is om onderdelen of systemen te repareren, renoveren of vervangen die nog geen einde levensduur hebben bereikt.","Nu worden onderdelen bij groot onderhoud soms vervangen vóór het bereiken van hun einde levensduur. Aan de ene kant kan het langer mee laten gaan van een onderdeel milieuwinst opleveren. Aan de andere kant kan het bijvoorbeeld ook negatieve milieueffecten hebben als meerdere keren onderhoud gepleegd moet worden (dus pas iedere keer als een onderdeel zijn einde levensduur heeft bereikt), als dat leidt tot het moeten omvaren voor auto's of schepen (met de nodige uitstoot tot gevolg).","Kunstwerken","Peloton","VenR & b&o","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Wegmeubilair, Kade","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding , Realisatie",0,0,0]
[59,"Heroverwegen, Hergebruik , Duurzaam materiaalgebruik ","Aanbodgestuurd ontwerpen","Het projectteam dient inzichtelijk te maken of er aanbodgestuurd kan worden ontworpen.","Denk hierbij aan ontwerpen met vrijkomende/ vrijgekomen onderdelen of materialen uit het eigen of een ander project. Zie ook de KES over de herbruikbaarheidsscan. Een voorbeeld is ontwerpen met gebiedseigen grond.\nDenk hierbij ook aan ontwerpen met hetgeen er al is en nog een tijd mee kan, zoals gebruikmaking van de bestaande onderbouw. \n\nJe houdt hier het liefst zo vroeg mogelijk (planfase) al rekening mee, maar je kunt dit ook op het laatste moment nog realiseren.\nHergebruikte onderdelen kunnen uit je eigen project komen, van een ander RWS-project of van een marktplaats, zoals de Nationale Bruggenbank.","Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking / Planfase",0,"- Hergebruik geleiderail: A79, A1 Apeldoorn-Azelo\n'- Hergebruik liggers: A1 Apeldoorn-Azelo, A44\n'- Gebiedseigen grond: kleirijperij Eems-Dollard, Versterking Houtribdijk met zand uit zandwinputten Markermeer.\n'- Hergebruik dijkbekleding: Bij de versterking van de Rijnkade in Arnhem heeft waterschap Rijn en IJssel bestaande basaltblokken verwerkt in de nieuwe kade. \n'- In RWS ZD zijn afgekeurde Haringmanblokken hergebruikt door deze op andere wijze te gebruiken, namelijk rechtop.",0]
[60,"Heroverwegen, Levensduurverlenging, Circulair ontwerpen","In acht nemen toekomstige ontwikkelingen ","Het projectteam dient relevante toekomstige ontwikkelingen mee te nemen in de uitwerking van de alternatieven/varianten en indien relevant, extra robuust en/of klimaatadaptief te ontwerpen. ","Wees je ervan bewust dat het merendeel van de RWS-kunstwerken wordt vervangen omdat deze functioneel niet meer voldoen, terwijl het einde van de technische levensduur nog niet bereikt is. Beschouw daarom toekomstige ontwikkelingen als: grotere of hogere vrachtwagens, toename of juist afname vrachtvervoer, plaatsen van zonnepanelen, inzet van bermen voor biodiversiteit, uitbreidbaarheid in de toekomst, smart mobility oplossingen (weg/water) en digitale camera’s ten behoeve van smart mobility toepassingen. Denk wat betreft klimaatadaptatie bijvoorbeeld aan: capaciteit omloopriolen, doorlaatcapaciteit bermen, hoogte keringen en robuuste hemelwaterafvoer. \n\n\n\n\n","Wegverharding, Kunstwerken","Peloton","MIRT en VenR","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade, Vaarweg","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking / Planfase",0,"Bij “Renovatie Eerste Heinenoordtunnel” is de afvoer van hemelwater verbeterd. Halverwege de toeritten zijn roosters geplaatst om het water in hellingkelders op te vangen. Zo is de opvoerhoogte niet of beperkt aanwezig en kan het water eenvoudig in het oppervlaktewater worden geloosd. Ook is verkanting toegepast en goten aan de zijkant om hemelwater op de verharding af te voeren. Helofytenfilters zijn gebruikt om vervuild water op natuurlijke wijze te reinigen. Het voordeel van een geringere belasting van de waterkelders is een langere levensduur van de pompen omdat deze minder vaak aan staan.",0]
[61,"Levensduurverlenging","Levensduurverlengende maatregelen in beeld","Het projectteam dient een extra uitgebreide onderhoudsinspectie op te nemen in het contract, zodat levensduurverlengende maatregelen in beeld kunnen worden gebracht. ",0,"Kunstwerken, wegverharding","Koploper ","b&o ","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade","Contractvoorbereiding, realisatie ",0,0,0]
[62,"Levensduurverlenging","Goed onderhoud voegovergangen","Het projectteam dient de bijlage basisonderhoud voegovergangen op te nemen in het contract. ","In de bijlage basisonderhoud voegovergangen wordt toegelicht hoe onderhoud dient plaats te vinden en hoe toestandsinspecties uitgevoerd dienen te worden en gerapporteerd dienen te worden. De bijlage is te vinden op: https://corporate.intranet.rws.nl/Kennis_en_Expertise/Kennisvelden/Bouw_en_Onderhoudstechnologie/Bruggen_en_Viaducten/Verbetertraject_voegovergangen/ ","Kunstwerken","Peloton","b&o ","Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[63,"Levensduurverlenging","Trade Off Analyse voegovergang","Het type voegovergang dient voorgeschreven te worden op basis van een Trade Off Analyse.","Binnen RWS loopt een Verbetertraject voegovergangen, omdat een slechte voeg nadelig is voor de levensduur van het gehele kunstwerk.De Trade Off Analyse is meestal te vinden in DISK. Van belang is dat deze wordt gereviewed en zo nodig wordt geactualiseerd. Ook moet getoetst worden of de TOA nog goed aansluit bij de scope van het project (bijv. wijziging type deklaag asfalt kan invloed hebben op keuze voegconcept). Indien TOA er niet is, deze alsnog laten opstellen door adviseur. Kan ook ingekocht worden bij Nebest of IV-Infra (zij hebben ruime ervaring binnen IAK opgedaan). Nieuwe TOA’s laten toetsen door deskundige adviseur (GPO: Barry Doorn, Bij PPO: nntb) ","Kunstwerken","Peloton","VenR","Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct","Contractvoorbereiding ",0,"Verbetertraject voegovergangen (rws.nl)",0]
[64,"Levensduurverlenging","Toepassen hitte- en koubestendige componenten ","Alle componenten van het Object dienen hitte- en koubestendig te zijn. Indien de componenten buiten staan dienen ze goed te functioneren tussen de -15/+40 graden Celsius. \n",0,"Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[65,"Levensduurverlenging","Afwerken waterdicht","Het object dient waterdicht te zijn afgewerkt. ","Maatregel geldt voornamelijk voor bruggen en viaducten, maar ook voor onderdoorgangen, duikers en in mindere mate voor grondkeringen, tunnels, sluizen e.d. Zwakke plekken, zoals koppen van prefab liggers, opleggingen en landhoofden beter waterdicht afwerken ter voorkoming van indringing, bij slechte voeg. \n","Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[66,"Levensduurverlenging","Toepassen verjongingscreme asfalt ","De Wegverharding dient te worden onderhouden met verjongingscreme, zodat de levensduur verlengd kan worden. ",0,"Wegverharding","Koploper ","b&o ","Wegverharding","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[67,"Levensduurverlenging","Faciliteren optimaal beheer en onderhoud. ","De onderdelen van het kunstwerk dienen los van elkaar goed inspecteerbaar, onderhoudbaar en uitneembaar te zijn, zodat onderdelen weer hergebruikt of gerepareerd kunnen worden.\n","Denk aan toegang tot niet-constructieve onderdelen met een kortere levensduur, zoals (componenten van) installaties, kabels en leidingen, hemelwaterafvoer, voegen en opleggingen en tot kritieke constructieve verbindingen zoals tuikabelverbindingen en geboute verbindingen. Denk ook aan gebruik van universele aansluitingen.","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding , Realisatie",0,0,0]
[68,"Levensduurverlenging","Voorkomen overbelading","Het projectteam dient te toetsen dat de opdrachtnemer niet overbelaadt, conform de standaard contracteisen. ","Het blijkt dat overbelading door onze opdrachtnemers ondanks de standaard eis nog steeds voorkomt, wat de levensduur van het asfalt sterk vermindert.","Kunstwerken, Wegverharding, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel ","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubiliar, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Realisatie",0,0,0]
[69,"Levensduurverlenging","Dwarskrachtversterking toepassen","De bestaande brug/viaduct dient constructief te worden versterkt door middel van een dwarskrachtversterking bij de liggers. ","Door deze maatregel kan je vervangingen voorkomen. ","Kunstwerken","Koploper ","VenR & b&o","Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct","Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[70,"Levensduurverlenging","Levensduurverlengend onderhoud betonconstructie","Er dient levensduurverlengend groot onderhoud toegepast te worden bij een betonconstructie, bijv. kathodische bescherming. ",0,"Kunstwerken","Koploper ","VenR, b&o ","Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct","Planuitwerking / Planfase, Verkenning / Regioanalyse",0,0,0]
[71,"Levensduurverlenging","Beschouwing op herberekening","Indien uit de herberekening blijkt dat het kunstwerk net niet voldoet, dient het projectteam na te gaan of het kunstwerk behouden kan blijven bij gebruik van andere aannames en/of berekeningsmethodieken. ","Het kan zijn dat in de initële berekening conservatieve aannames zijn gemaakt, bijvoorbeeld over de belasting en door een lineair-elastische berekening te doen. Door de werkelijke belasting en eventuele schade te meten en nonlineaire en plastische eigenschappen van het materiaal mee te nemen, kan de uitkomst veranderen. ","Kunstwerken","Koploper ","VenR & b&o","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Kade","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[72,"Levensduurverlenging","Optoppen houten oeverpalen","De houten oeverpalen dienen opgetopt te worden i.p.v. vervangen. ",0,"Kunstwerken, Kustlijnzorg & vaargeulonderhoud ","Koploper ","b&o , VenR","Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[73,"Duurzaam materiaalgebruik ","Hanteren langere uithardingstijd beton","Er dient een langere uithardingstijd voor beton toegepast te worden, waarbij gerekend wordt met de 91 daagse sterkte i.p.v. de 28 daagse sterkte. ","Er hoeft dan minder cement toegepast te worden. Dit is niet toegestaan vanuit de Eurocode, echter gaan contracteisen boven Eurocode (volgens ROK). Een constructief adviseur moet dan situatie specifiek beoordelen of afwijking Eurocode mogelijk / wenselijk is. Deze maatregel staat niet in de RTD1033. \n\n\n","Kunstwerken","Koploper ","MIRT, VenR","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Gebouw , Kade","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[74,"Duurzaam materiaalgebruik ","Toepassen geopolymeerbeton","Voor het Object dient cementloos beton (geopolymeerbeton) voor elementverhardingen en andere niet-constructieve elementen te worden toegepast. ","Bijvoorbeeld: BKK (8 cm), grasbetontegels (40x60x12 cm), opsluitband (10x20x100 cm), trottoirband (18/20x25 cm), goten.","Wegverharding, Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Wegverharding, Kade","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,"Proeftuin Bouwcirculair TNO, Vispassage Ijmuiden, A1 Apeldoorn-Azelo (Freement)",0]
[75,"Duurzaam materiaalgebruik ","Constructief toepassen cementloos beton","Voor het Object dient cementloos beton (bijv. geopolymeerbeton) te worden toegepast in de constructie. ","Aanpak: proeftuin of validatieruimte in een project\nCement heeft het grootste aandeel in de milieu-impact van beton, echter is het toepassen van cementloos beton vaak technisch nog niet mogelijk. ","Kunstwerken","Innovatie ","MIRT & VenR","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Gebouw ","Planuitwerking / Planfase",0,"Proeftuinen Afsluitdijk en IJmuiden, project Flexibele kribben",0]
[76,"Duurzaam materiaalgebruik ","Alternatieve betonwapening","Er dient een alternatieve wapening voor beton toegepast te worden (bijv. glasvezelwapening, basaltvezelwapening).","Stalen wapening heeft een groot aandeel in de milieu-impact van beton. ","Kunstwerken","Innovatie ","MIRT, VenR","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct","Planuitwerking / Planfase",0,"ViA15 (glasvezelwapening), Afsluitdijk (basaltwapening in stootplaten)",0]
[77,"Duurzaam materiaalgebruik ","Optimaal type verharding","Pas de optimale verhardingsoort toe per gebruiksfunctie. ","Bijvoorbeeld betonverharding waar vaak geremd en opgetrokken wordt.","Wegverharding","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Wegverharding","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[78,"Duurzaam materiaalgebruik ","Toepassen duurzame bewegwijzering ","Bebording en bebakening dient gemaakt te zijn van duurzame materialen.","Er bestaat een verdringingsreeks. Er loopt een proces om deze op te nemen in de Basisspecificatie Rijksweg. De verdringingsreeks is: 1) hergebruik bestaande bebording en bebakening, 2) inzet gerenoveerde bebording en bebakening, 3) bebording en bebakening van gerecycled staal of aluminium met een minimum massapercentage recyclaat van 40% (staal) respectievelijk 70% (aluminium) en/of biobased met een minimum massapercentage hernieuwbare biomassa van 80%, te bepalen volgens EN 16575:2014 4) inzet nieuwe bebording en bebakening van primaire (virgin) grondstoffen, bij staal meer dan 60% en bij aluminium meer dan 30% van de massa.","Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijnzorg & vaargeulonderhoud ","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Wegmeubilair, Vaarweg","Contractvoorbereiding ",0,"A2 Het Vonderen Kerensheide",0]
[79,"Duurzaam materiaalgebruik ","Duurzame wegmarkering","Pas koudplastische wegmarkering toe i.p.v. thermoplastische wegmarkering.","Koudplastische wegmarkering heeft een betere (lagere) MKI-waarde dan thermoplastische wegmarkering.","Wegverharding","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Wegverharding","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[80,"Duurzaam materiaalgebruik ","Duurzame wegmarkering","Pas biobased wegmarkering toe i.p.v. thermoplastische wegmarkering.",0,"Wegverharding","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Wegverharding","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,"A27 Houten-Hooipolder Zuid",0]
[81,"Duurzaam materiaalgebruik ","Duurzame wegverharding toepassen","Pas duurzame wegverharding toe, bijv. door toepassen lage temperatuur asfalt, ZOEAB+, groen gas in asfaltcentrale of hergebruik van materiaal uit asfaltlagen.","Dit wordt beloond door toepassen MKI als gunningcriterium. \nEr wordt ook geexperimenteerd met lignine in asfalt als biobased vervanging van bitumen.","Wegverharding","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Wegverharding","Contractvoorbereiding ",0,"Groot onderhoud A2/A12",0]
[82,"Duurzaam materiaalgebruik ","Duurzame wegverharding toepassen","Pas asfalt toe dat geproduceerd is in een emissieloze asfaltcentrale (elektrisch, geothermie of waterstof).","Dit wordt beloond door toepassen MKI als gunningcriterium. ","Wegverharding","Innovatie ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Wegverharding","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[83,"Hergebruik ","Hergebruikte onderdelen toepassen mogelijk maken","Het projectteam dient te onderzoeken of er concessies gedaan kunnen worden aan levensduureisen, betrouwbaarheid en/of uniformiteit om de toepassing van hergebruikte onderdelen mogelijk te maken. ",0,"Kunstwerken","Koploper ","MIRT, VenR","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubiliar, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Planuitwerking / Planfase",0,0," "]
[84,"Duurzaam materiaalgebruik ","Toepassen duurzame staalconservering ","Het aanbrengen en verwijderen van staalconservering dient uitgevoerd te worden conform de Handreiking duurzame conservering. \n ","De handleiding duurzame staalconservering geeft een afwegingskader voor duurzame conservering van staal. De handleiding is te vinden via de volgende link: https://corporate.intranet.rws.nl/Kennis_en_Expertise/Kennis_bij_RWS/Steunpunten/Steunpunt_Conserveringskennis_RSC/Duurzaamheid/. Je kunt op basis van de handreiking een conserveringssysteem eisen, of je kunt eisen dat de aannemer de handleiding toepast bij keuze van de conservering. \n\n","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Damwand","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[85,"Duurzaam materiaalgebruik ","Toepassen duurzame staalconservering ","Er dient kathodische bescherming d.m.v. opofferingsanoden / opgedrukte stroom toegepast te worden. ","Dit kan een alternatief vormen voor conventionele conservering. Betreft wel een grote energiepost, maar kan mogelijk interessant zijn bij toepassing groene stroom. ","Kunstwerken","Innovatie ","MIRT, VenR","Sluis, Damwand, Kade","Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[86,"Duurzaam materiaalgebruik , Recyclen","Hoogwaardig inzetten grond en sediment","Het projectteam dient inzichtelijk te maken hoe het vrijkomend sediment/grond zo hoogwaardig (duurzaam) mogelijk kan worden ingezet, bijvoorbeeld ter versterking van de natuur, landbouw of dijkversterking.","Het gaat hierbij om maximale waarde van grond/ sediment, op biologisch, agronomisch, milieu hygiënisch en fysische kwaliteiten. Onderzoek in de omgeving of gebiedsspecifiek gebruik hierbij aan de orde is. Betrek hierbij een bodemexpert. Mogelijk kan het systeemdynamisch model voor grondstromen hierin inzicht verschaffen.\nLet op: houd ook de balans in de gaten tussen de milieu- en/of natuurwinst en het brandstofverbruik.\n","Kustlijnzorg & vaargeulonderhoud , Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel ","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Vaargeulonderhoud, Kade","Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[87,"Duurzaam materiaalgebruik ","Toepassen duurzame schrikhekken ","Het projectteam dient te onderzoeken of schrikhekken van duurzaam materiaal toegepast kunnen worden.","Bijv. schrikhekken gemaakt van natuurvezel / bioplastic","Kunstwerken","Koploper ","MIRT, VenR","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubiliar, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[88,"Duurzaam materiaalgebruik ","Alternatief voor stalen damwanden","Het projectteam dient af te wegen of de damwanden vervangen kunnen worden door houten damwanden of door een natuurlijke talud oever. \n ","Houten damwanden zijn duurzamer in vergelijking met stalen damwanden indien de te keren hoogte beperkt is. \n\nIn het rapport LCA en LCC berekening oeverbescherming Hoofvaarweg Lemmer-Delfzijl is een vergelijking gemaakt tussen de milieueffecten van verschillende typen oeverbescherming, waaronder stalen, houten en kunststof damwanden, wel en niet in combinatie met stortsteen. Het rapport is op te vragen via circulair@rws.nl. \nTer info: Houten damwanden gaan 37 tot 43 Jaar mee, bron: milieudatabase.nl. \n","Kunstwerken","Koploper ","VenR, b&o ","Damwand","Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[89,"Duurzaam materiaalgebruik ","Duurzaam materiaalgebruik ","Er dient onderzocht te worden of gebruik gemaakt kan worden van duurzame materialen, zoals hernieuwbare grondstoffen (biobased zoals hout, vlas, hennep, olifantengras) of gerecycled materiaal.  \n\n","Je kunt MKI gebruiken als instrument om de impact van verschillende grondstoffen te vergelijken. \nVoorbeelden: Duurzamer beton conform RTD1033, houten damwanden, lignine i.p.v. bitumen in asfalt\n\nHoge sterkte materialen kunnen ook duurzamer zijn indien daardoor minder materiaal nodig is.           \n","Kunstwerken","Koploper ","MIRT, VenR","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Wegmeubilair, Kade","Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[90,"Duurzaam materiaalgebruik ","Toepassen duurzame geluidsschermen ","Er dienen duurzame geluidsschermen te worden toegepast, conform de handleiding klimaatneutrale en circulaire geluidschermen. ","De handleiding is opgenomen in de Handreiking Klimaatneutraal en circulair inkopen \nLink naar handleiding: https://samenwerken.sp01.intranet.rws.nl/sites/vpr0000985/Bijlagen%20bij%20V50/Handleiding%20kimaatneutraal%20en%20circulair%20inkopen%20geluidsschermen.pdf. \nLink naar handreiking: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257","Kunstwerken","Koploper ","MIRT, VenR","Wegmeubilair","Planuitwerking / Planfase",0,"Geluidschermen A10",0]
[91,"Duurzaam materiaalgebruik ","Vermijden toepassen SF6","In de schakelkasten dient geen SF6 te worden toegepast. ",0,"Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Installatie","Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[92,"Circulair ontwerpen","Sturen op lage MKI","Het projectteam dient op basis van een MKI-berekening in kaart te brengen hoe de milieu-impact beperkt kan worden, en deze maatregelen af te stemmen met de beheerder. ","Met een MKI-berekening krijg je inzicht in de milieu-impact over de hele levenscyclus (van winning grondstoffen tot aan sloop en recycling). Hiermee kan de impact op het milieu net zo volwaardig worden meegewogen als de impact op kosten, veiligheid en beschikbaarheid. \nDe Handleiding Aanbesteden met MKI legt uit hoe je MKI-berekeningen kunt opstellen in zowel de planfase als de contractvoorbereiding. \n\nKlimaatneutraal en Circulair Inkopen: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubiliar, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[93,"Circulair ontwerpen","Inzichtelijk maken demontabel ontwerpen","Het projectteam dient de mogelijkheden voor demontabel ontwerpen inzichtelijk te maken, zodat onderdelen makkelijk te vervangen, hergebruiken en te repareren zijn.         ","Beoordelingsmethode Losmaakbaarheid in de GWW:\nhttps://circulairebouweconomie.nl/wp-content/uploads/2023/02/128350_23-002.604_rep_fin_Versie-1.0-Tool-voor-ontwerpers-1.pdf\n\nLosmaakbaar detailleren: \nhttps://circulairebouweconomie.nl/wp-content/uploads/2023/07/Leidraad_losmaakbaar_detailleren.pdf\n\nDenk hierbij ook aan tijdelijke gebouwen of installatieruimtes. ","Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade","Planuitwerking / Planfase",0,"- Bediengebouw Reevesluis.\n'- Circulair viaduct bij Kampen. \n'- Flexibele kribben opgebouwd uit X-stream blokken, een modulair en adaptief systeem in RWS Oost-Nederland.",0]
[94,"Duurzaam materiaalgebruik ","Gebruik efficiente kabelinfrastructuur ","Er dient een kabelinfrastructuur buiten de tunnel geïntroduceerd te worden om efficiënter om te gaan met kabels. ","Hierdoor hoeft er minder gegraven te worden bij vervangingen. ","Kunstwerken","Koploper ","MIRT & VenR","Tunnel","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[95,"Heroverwegen","Inzichtelijk maken veranderende functies","Het projectteam dient de gewenste functies nog eens tegen het licht te houden. Is alles echt nodig? Kan het met minder? Dit om de milieu-impact te reduceren. ","Voorbeelden zijn het vervangen van een beweegbare brug door een vaste brug of het niet meer terugbouwen van een dienstgebouw. Hiermee kan veel geld en milieu-impact bespaard worden.","Alle, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel, Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijn & Vaargeulonderhoud","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubiliar, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking / Planfase",0,"Renovatie van Eerste Heinenoordtunnel (dienstgebouw niet gerenoveerd en ook niet uitgebreid). \n",0]
[96,"Circulair ontwerpen","Toepassen 3D printen ","Het projectteam dient te onderzoeken of 3D printen van betonnen onderdelen van het object toegepast kan worden.","Kan tot milieuwinst leiden omdat er minder volume nodig is, echter wordt er per volume-eenheid wel meer cement toegepast. ","Kunstwerken","Innovatie ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Gebouw , Wegmeubilair, Kade","Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[97,"Circulair ontwerpen","Prefabricage toepassen ","Het projectteam dient inzichtelijk te maken wat de mogelijkheden van het toepassen van prefabricage voor het Object is, zodat bouwverliezen gereduceerd kunnen worden.",0,"Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[98,"Energiebesparing","Toepassen draadloze componenten ","De installatie van het Object dient te bestaan uit draadloze componenten.","zelfvoorzienend in elektriciteit, GSM modules voor besturing etc.","Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Alle, Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw, Damwand, Wegverharding, Wegmeubiliar, Kade, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[99,"Energiebesparing","Toepassen maximaal benodigd vermogen ","Het Object dient een geïnstalleerd elektrisch vermogen te hebben dat is gedimensioneerd op het maximaal benodigd vermogen van die installatie. ",0,"Kunstwerken","Peloton","MIRT & VenR","Installatie","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[100,"Levensduurverlenging","Voldoende uitvoeringstijd voegovergangen","Vervanging van het Voegovergangsysteem van de Brug algemeen dient gerealiseerd te kunnen worden in de beschikbare uitvoeringstijd zonder nadelige gevolgen voor de betrouwbaarheid, beschikbaarheid en levensduur van het voegovergangsysteem.\n",0,"Kunstwerken","Peloton","VenR & b&o","Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct","Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[101,"Energiebesparing","Minimaliseren stromingsweerstand ","De in- en uitstroomopening van het nivelleersysteem van de Sluis dient ondersteund te worden met in de rijrichting van de deur geplaatste schetsplaten, zodat de stromingsweerstand minimaal is. ",0,"Kunstwerken","Koploper ","MIRT & VenR","Sluis","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",0,0,0]
[102,"Energiebesparing","Verkorten schuttijden sluis","De duur van de schuttijden en het aantal schuttingen van de Sluis dienen te worden verlaagd.","Aanpak: met een volle kolk schutten, efficient dus minder energie. Getrapt schutten: met extreem weer, kunnen de schepen er sneller door.","Kunstwerken","Koploper ","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Sluis","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[103,"Energiebesparing","Toepassen nivelleerschuiven ","De deuren van de Sluis dienen te worden voorzien van nivelleerschuiven, zodat de weerstand wordt beperkt. ",0,"Kunstwerken","Koploper ","MIRT, VenR","Sluis","Planuitwerking / Planfase",0,0,0]
[104,"Energiebesparing","Proefdraaien NSA fabrikantvoorschrift ","De NSA (noodstroomaggregaat) dient niet vaker te worden getest dan het fabrikantvoorschrift. ","In de praktijk gebeurt dit vaker dan noodzakelijk, waardoor extra energie verbruikt wordt. ","Kunstwerken","Peloton","Alle, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O, MIRT, VenR, B&O, MIRT & VenR, VenR & B&O","Tunnel, Sluis","Contractvoorbereiding ",0,0,0]

{"sheet":"Duurzame KES","index":3,"n_rows":105,"n_cols":14,"rows_kept":105,"cut":false,"hidden":true,"merged":[]}
["ID","Thema","Klanteis titel","Concretisering Klanteis tekst","Toelichting ","Transitiepad","Duurzaamheidsaanpak","Projecttype","Objecttype ","Fase ","Initiator","Voorbeeld project ","Status","Bron document "]
[1,"Duurzame energiebron ","CO2 Prestatieladder als BPKV-criterium","Werken die worden aanbesteed door middel van beste prijs kwaliteit verhouding (BPKV), dienen de CO2-Prestatieladder als BPKV-criterium toe te passen met 1% fictieve korting per trede. ","Dit is al geborgd in de managementcontracten van GPO en PPO. \n\nHiertoe zijn standaardteksten opgenomen in het model van de Aanbestedingsleidraad. Er zijn vijf tredes, dus inschrijvers krijgen maximaal 5% fictieve korting. De toegevoegde waarde van CO2 Prestatieladder naast MKI (of andere projectspecifieke criteria) is dat de CO2 Prestatieladder een certficering op organisatieniveau betreft. Organisaties moeten inspanning blijven leveren om hun certficering te behouden. Hiertoe vinden audits plaats door een onafhankelijke partij. ","Alle","Peloton","alle","Alle","Contractvoorbereiding "]
[2,"Energiebesparing","Toepassen energiebesparende maatregelen ","Het projectteam dient energiebesparende maatregelen die binnen vijf jaar terug te verdienen zijn, te vertalen naar contractuele eisen. ","Dit is al geborgd in wet- en regelgeving. \n\nWanneer bij een aansluiting >50.000 kWh/jaar of >25.000 m3/jaar verbruikt wordt, is dit een wettelijke verplichting (Informatieplicht Energiebesparing). Het instrument hiervoor is de Erkende Maatregelen Lijst (EML), te vinden op de website van RVO. De EML bevat maatregelen die (meestal) binnen vijf jaar terugverdiend worden. Het is niet verplicht (maar wel mogelijk) om te onderzoeken of er nog aanvullende energiebesparende maategelen mogelijk zijn. De regio's zijn aanspreekpunt voor het implementeren van de Informatieplicht. Link: https://www.rvo.nl/onderwerpen/energiebesparingsplicht-2023/erkende-maatregelenlijsten-eml-vanaf-2023?gclid=EAIaIQobChMImLPMuYi0gQMVluN3Ch1mLARVEAAYASAAEgIW0PD_BwE \n","Kunstwerken","Peloton","alle","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Installatie, Gebouw ","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[3,"Energiebesparing","Toepassen LED verlichting ","Alle verlichting van Object/gebouw dient te zijn uitgevoerd als ledverlichting. ","Dit is al geborgd in de Basisspecificatie Openbare Verlichting en de Basisspecificatie Gebouw. \n\nIn de Basisspecificatie Openbare verlichting is in SYS-2101 gespecificeerd dat openbare verlichting led-verlichting moet zijn. Voor gebouwen is dit geborgd in de Basisspecificaties Gebouw, SYS-2213. Alternatieven zijn alleen toegestaan indien de ‘total cost of ownership’ (TCO) voordeliger is dan LED, gemeten over een periode van 10 jaar\n\nBasisspecificatie Openbare Verlichting: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/6020\nBasisspecificatie Gebouw: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/1024 \n","Alle","Peloton","alle","Installatie","Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[4,"Energiebesparing","Inregelen dimregime ","Het dimregime van de LED verlichting dient goed in te worden geregeld in samenwerking met de regio en de verkeerscentrale (VWM). ","Dit is al geborgd in de Basisspecificatie Openbare Verlichting. \n\nIn de Basisspecificatie Openbare Verlichting is vastgelegd dat Openbare Verlichting tussen 23:00 - 05:00 uur moet zijn gedimd naar een luminantie van minimaal 0,2 cd/m2 en maximaal 0,3 cd/m2 (SYS-1989). \n\nBasisspecificatie Openbare Verlichting: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/6020 \n\n","Alle","Peloton","alle","Installatie","Contractvoorbereiding "]
[5,"Energiebesparing","Aanwezigheidsdetectie verlichting","De ruimten (excl. verkeersruimten, ruimte voor bediening en ruimte met elektriciteitskasten/ panelen) dienen door middel van aanwezigheidsdetectie verlicht/ verduisterd te worden, waarbij de mogelijkheid blijft dat de gebruiker de verlichting per ruimte per verlichtingsgroep uitschakelt.","Dit is al geborgd in de Basisspecificatie Gebouw (SYS-0619). Deze eis voorkomt dat verlichting onnodig aan staat wanneer er zich niemand in de ruimte bevindt.\n\nDe ruimten met elektriciteitskasten/ panelen zijn vaak hoger/ groter waardoor – als personeel achter een paneel/ deurkast aan het werk is – de aanwezigheidsdetectie niet kan functioneren. Bedienruimten moeten altijd verlicht zijn als er wordt gewerkt, ook al zijn de bedienaars even van hun plek. Uit veiligheidsoverwegingen is het ook verstandig om de verkeersruimten doorgaand te verlichten. Laat onverlet als niemand in het gebouw is dat alle verlichting uitgeschakeld moet zijn.\n\nBasisspecificatie Gebouw: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/1024  \n\n\n\n","Kunstwerken","Peloton","alle","Installatie","Contractvoorbereiding ",null,"Renovatie van de Eerste HeinenoordTunnel",null,"Best Practices Klanteisen Duurzaamheid"]
[6,"Energiebesparing","Hanteren maximale tijd klimaatregeling in verblijfsruimtes","De klimaatinstallatie dient in verblijfsruimten te zijn voorzien van een schakelaar waarmee de klimaatregeling van de betreffende ruimte wordt ingeschakeld. Alternatief kan de klimaatinstallatie aangestuurd worden op basis van aanwezigheidsdetectie en veegpulsen. Deze keuze dient gemaakt te worden op basis van de (verwachte) aanwezigheid van personen. ","Dit is al geborgd in de Basisspecificatie Gebouw. \n\nRekening houdend met de geforceerde en natuurlijke luchtverversing. De ruimte mag niet bedompend zijn. Eis hierover staat in het Bouwbesluit.\n\nZie ook de RWS Basisspecificatie Gebouw. (SYS-2212) \n\nBasisspecificatie Gebouw: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/1024 ","Kunstwerken","Peloton","alle","Gebouw","Contractvoorbereiding ",null,"Renovatie van de Eerste HeinenoordTunnel",null,"Best Practices Klanteisen Duurzaamheid"]
[7,"Energiebesparing","Voldoen aan energielabelplicht en BENG-eisen","Gebouw dient te voldoen aan de BENG-eisen, en alle gebouwen met een kantoorfunctie dienen te zijn voorzien van Energielabel C. Vanaf 2030 dienen alle gebouwen die vallen onder de Energielabel C-verplichting te zijn voorzien van Energielabel A. ","Dit is al geborgd in de Basisspecificatie Gebouw. \n\nBestaande (bedien- en knatoor)gebouwen of verkeerscentrales: \n- Vanuit de wet geldt voor bestaande kantoorgebouwen (groter dan 100 m2 of een energieverbruik van meer dan 25000 m3 gas) per 1/1/2023 een energielabelplicht C. Voor 2030 wordt voor bestaande gebouwen gestreefd naar ten minste gemiddeld label A. \n- Voor de gebouwen die niet onder de wettelijke verplichting vallen heeft RWS als doel om deze ook zo energiezuinig mogelijk te maken en wordt gestreefd naar de BENG eisen (Bijna Energie Neutraal Gebouw). Anders dan bij de wettelijke verplichte data voor de energielabels kunnen energiebesparende maatregelen meegenomen worden op geplande onderhoudswerkzaamheden bij Beheer- en onderhoudsopgaven of met een V&R project.\n \nNieuwe Gebouwen: Zie de eisen in de RWS Basisspecificatie Gebouw. \n\nBasisspecificatie Gebouw: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/1024 ","Kunstwerken","Peloton","MIRT & VenR","Gebouw","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Best Practices Klanteisen Duurzaamheid"]
[8,"Duurzaam materiaalgebruik ","Toepassen RTD1033 verduurzaming Beton.","Op alle werkzaamheden met betrekking tot beton is RTD 1033 van toepassing. ","Dit is al geborgd in de RTD 1033. \n\nDe RTD 1033 bevat o.a. de MKI-plafondwaarden voor betonmortels en betonproducten en eisen aan recycling van beton. Let op dat deze RTD apart benoemd wordt in het contract. \n\nRTD 1033: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5749 ","Kunstwerken","Peloton","alle","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Gebouw , Wegmeubilair, Kade, Vaargeulonderhoud, Vaarweg","Contractvoorbereiding ",null,"A27 Houten Hooipolder Noord, A2 Het Vonderen - Kerensheide",null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[9,"Hergebruik , Recyclen","Hanteren WEEELABEX certificering ","De installaties dienen verwerkt te worden door een verwerkingsbedrijf dat WEEELABEX gecertificeerd is. \n","Dit is al geborgd in de Europese WEEE-richtlijn (Waste Electrical and Electronic Equipment). Optioneel kan het projectteam de aannemer vragen om de hergebruiks- en recyclingpercentages te rapporteren. \n\nEuropese WEEE-richtlijn: https://environment.ec.europa.eu/topics/waste-and-recycling/waste-electrical-and-electronic-equipment-weee_en","Kunstwerken","Peloton","alle","Installatie","Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Best Practices Klanteisen Duurzaamheid"]
[10,"Duurzaam materiaalgebruik ","Duurzame wegverharding toepassen","Gebruik in het contract bijlage “Maximale MKI – waarde asfalt per m2 per wegvak” over de maximale MKI-waarden uit de vigerende versie van de Eisen Bovenbouw.","Dit is al geborgd in de vigerende versie van de Basisspecificatie Eisen aan de componenten van de Rijksweg, eisen bovenbouw (21 t/m 24) in eis SYS-1909.\n\nBasisspecificatie Eisen aan de componenten van de Rijksweg, eisen bovenbouw (21 t/m 24): https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5518 \n","Wegverharding","Peloton","alle","Wegverharding","Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak KCI-maatregelen v1.0 - Augustus 2023"]
[11,"Duurzaam materieel","Toepassen duurzaam bouwmaterieel ","Het projectteam dient in par. 5.2.8 van de VSP de pelotoneisen m.b.t. duurzaam materieel op te nemen in het contract. ","Dit is al geborgd in: par. 5.2.8. van de VSP pelotoneisen m.b.t duurzaam materieel. \nDeze is te vinden in het Contractenbuffet: https://corporate.intranet.rws.nl/Kennis_en_Expertise/Inkoop/Inkoopspecialist/Inkoopdocumenten/Contractenbuffet/\n\n\n","Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel ","Peloton","alle","Alle","Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[12,"Duurzaam materieel","Toepassen duurzaam bouwmaterieel ","Het projectteam dient in par. 5.2.8 van de VSP de koplopereisen m.b.t. duurzaam materieel op te nemen in het contract. ","Dit is al geborgd in: par. 5.2.8. van de VSP de koplopereisen m.b.t. duurzaam materieel over. \nDeze is te vinden in het Contractenbuffet: https://corporate.intranet.rws.nl/Kennis_en_Expertise/Inkoop/Inkoopspecialist/Inkoopdocumenten/Contractenbuffet/\n","Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel ","Koploper ","alle","Alle","Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[13,"Circulair ontwerpen","MKI als BPKV-criterium","Werken die worden aanbesteed door middel van beste prijs kwaliteit verhouding (BPKV), dienen de milieukostenindicator (MKI) als BPKV-criterium toe te passen met een gewicht van ten minste 25% (PPO) of 35% (GPO) t.o.v. de totale kwaliteitswaarde. ","Dit is al geborgd in de managementcontracten van GPO en PPO. \n\nVoor E&C en D&C contracten zijn hiertoe standaard teksten opgenomen in de Aanbestedingsleidraad en de VSP. De Handleiding Aanbesteden met MKI legt uit hoe je MKI-berekeningen kunt opstellen in zowel de planfase als de contractvoorbereiding. Voor nu kun je meer informatie vinden in de Handreiking Klimaatneutraal en Circulair Inkopen: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257","Alle","Peloton","alle","Alle","Contractvoorbereiding ",null,"Diverse, o.a. A2 Het Vonderen Kerensheide"]
[14,"Circulair ontwerpen","Variantenafweging o.b.v. MKI","Het projectteam dient MKI-waarde als criterium mee te nemen bij het afwegen van varianten en het maken van ontwerpkeuzes. ","Dit is al geborgd in de Aanpak Duurzaam GWW. Vanuit deze aanpak is het verplicht om duurzaamheid (MKI-waarde) mee te nemen in het afwegen en toetsen van varianten. \n\nMet een MKI-berekening krijg je inzicht in de milieu-impact over de hele levenscyclus (van winning grondstoffen tot aan sloop en recycling). Hiermee kan de impact op het milieu net zo volwaardig worden meegewogen als de impact op kosten, veiligheid en beschikbaarheid. Deze verplichting volgt uit een aantal afspraken die gemaakt zijn tussen RWS en de beleidsDG’s:\n• Vanuit Aanpak duurzaam GWW is het verplicht om duurzaamheid mee te nemen in het afwegen en toetsen. \n• Vanuit de opdrachtbrief tranche 4 VenR van 8 mei 2019, bijlage 1, zijn de thema’s CO2-footprint en waardebehoud materialen verplicht. \n\nDe Handleiding Aanbesteden met MKI legt uit hoe je MKI-berekeningen kunt opstellen in zowel de planfase als de contractvoorbereiding. \n\nVoor nu kun je meer informatie vinden in de Handreiking: Klimaatneutraal en Circulair Inkopen: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257\n\nGa bij het maken van het ontwerp ook na of het verstandig is om robuust (toekomstbestendig) of juist slank (weinig materiaal) te bouwen.","Alle","Peloton","alle","Alle","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking / Planfase",null,"o.a. VenR kunstwerken A4/A20, VenR Draaibruggen Den Oever.\nBij de Oosterscheldekering is ter voorbereiding van het prestatiecontract een fictieve MKI-berekening gemaakt om de beste kansen op verduurzaming op te halen."]
[15,"Hergebruik ","Toepassen nette demontage geleiderails ","Neem eis SYS-02924 op in het contract: \"De te verwijderen, herbruikbare stalen Geleiderail dient zodanig te zijn gedemonteerd dat alle componenten, met uitzondering van bevestigingsmaterialen, van deze Geleiderail herbruikbaar zijn conform NPR 5191.\"","Dit is al geborgd in de Basisspecificatie Eisen aan de componenten van de Rijksweg, eisen voertuigkering (40): https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5518. \n\nZie ook de Handleiding circulair inkopen stalen geleiderails: https://samenwerken.sp01.intranet.rws.nl/sites/vpr0000985/Bijlagen bij V50/Handleiding circulair inkopen stalen geleiderails.pdf. Deze handleiding maakt onderdeel uit van de Handreiking Klimaatneutraal en circulair inkopen:  https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257.\nDe standaard geeft aan dat alle herbruikbare geleiderails dusdanig gedemonteerd moeten worden dat ze voor hergebruik in aanmerking komen. Dat betekent niet langer 'knippen' en in de oud ijzer bak, maar netjes demonteren. De verwachting is dat dit er in combinatie met de hoge staalprijzen en aanbesteden met MKI toe leidt dat de gedemonteerde geleiderails gerenoveerd en hergebruikt worden. \n\n\n\n","Kunstwerken","Peloton","alle","Wegmeubilair","Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[16,"Circulair ontwerpen","Inventariseer duurzaamheidskansen en bepaal ambitie","Het projectteam dient gezamelijk met de regio duurzaamheidskansen te inventariseren op verschillende ambitieniveaus (duurzaamheidsaanpak peloton, koploper of innovatie), bijvoorbeeld door het uitvoeren van een omgevingswijzer- en/of ambitiewebsessie. De ambitie moet vervolgens bepaald worden. \n\n","Rijkswaterstaat is aangesloten bij de Aanpak Duurzaam GWW en past deze standaard toe in projecten. We hebben collega's die een omgevingswijzer- en/of ambitiewebsessie kunnen faciliteren. Daarvoor kun je aankloppen bij je duurzaamheidscoördinator of het Steunpunt duurzaamheid.\nAlle maatregelen die in deze KES en Inspiratielijst Duurzaamheid onder duurzaamheidsaanpak peloton staan, zijn de basis. Het inventariseren van kansen is vooral belangrijk in de planfase, maar ook later is het mogelijk om kansen te inventariseren of te herijken. ","Alle","Peloton","alle","Alle","Alle ",null,null,null,"Best Practices Klanteisen Duurzaamheid"]
[17,"Heroverwegen","Benutten leerruimte  voor duurzaamheidsdoelstellingen ","Het projectteam dient leerruimte op te nemen in het contract en deze te benutten voor de duurzaamheidsdoelstellingen van RWS. \n","In het model-prestatiecontract/Basisonderhoudscontract (BOC) staat de leerruimte in Annex XVIII. Iets vergelijkbaars kan ook in ander soortige contracten worden opgenomen.\nRaadpleeg de Handleiding Leerruimte. Deze vind je in de handreiking klimaatneutraal en circulair inkopen: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257","Alle","Innovatie ","alle","Alle","Contractvoorbereiding , Realisatie",null,"Leerruimte SSRS: self supporting river system (RWS ON), met o.a. flexibele krib met Xstream-blokken, bubbelbarrier in de IJssel. ",null,"Best Practices Klanteisen Duurzaamheid"]
[18,"Energiebesparing","Uitvoeren energiescan ","Het projectteam dient een energiescan uit te voeren en af te stemmen met de beheerder welke maatregelen worden uitgevoerd.  ","Zie de standaard specificatie ingenieursdiensten duurzaamheid te vinden in de Handreiking Klimaatneutraal en Circulair Inkopen. https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257 \n\nInformatie over het gas- en elektriciteitsverbruik (per kwartier) van aansluitingen of objecten is beschikbaar in het programma Esight onder beheer van het Coördinatie Bureau Energie binnen de CD. \nTevens zijn energiescans van vele grote objecten beschikbaar in DISK. ","Kunstwerken","Koploper ","VenR & b&o","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw ","Planuitwerking / Planfase",null,"Verkeersbrug Dordrecht.  Renovatie van de Eerste Heinenoordtunnel. \nRenovatie Krammersluizen\n ",null,"Best Practices Klanteisen Duurzaamheid"]
[19,"Energiebesparing","Toepassen energie arme technieken","Het projectteam dient technieken toe te passen waarbij geen energie nodig is om functies uit te voeren. Bijvoorbeeld grendels in bruggen voor het creëren van oplegdruk op het brugdek, zodat de houddruk niet meer nodig is.\n","Deze maatregel kan volgen uit de energiescan. ","Kunstwerken","Koploper ","alle","Sluis, Beweegbare brug","Planuitwerking ",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[20,"Energiebesparing","Centraliseren bediening ","Het projectteam dient te onderzoeken of door het centraliseren van de bediening het totale energieverbruik (van individuele gebouwen) verminderd kan worden. ",null,"Kunstwerken","Peloton","VenR","Gebouw","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking ",null,"Maasobjecten 2.0.",null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[21,"Energiebesparing","Uitschakelen niet in bedrijf zijnde componenten ","Elektrische componenten van de installaties dienen te zijn uitgeschakeld wanneer deze niet in bedrijf zijn.","Installaties staan nu vaak in een stand-by functie waarbij ze energie verbruiken en uiteindelijk minder lang mee gaan. ","Kunstwerken","Peloton","alle","Installatie","Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Best Practices Klanteisen Duurzaamheid"]
[22,"Energiebesparing","Aanzetten ECO-modus ","De no-breakinstallatie van installaties dient in de ECO-modus te staan. \n\n","Bij gebruik van de ECO-modus is er een korte vertraging tussen het uitvallen van de voeding en het leveren van voeding door de no-break installatie. Vertraging tot aan 15 ms volgens https://www.constantpowerservices.com/questions/15-what-is-eco-mode-on-a-ups-system.","Kunstwerken","Peloton","alle","Installatie","Contractvoorbereiding ",null,"Tunnel Onderhoud Prestatiecontract (TOP) II ",null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[23,"Energiebesparing","Genereren inzicht in Power Quality ","Pas een E-Power systeem toe (verbeteren stroomkwaliteit voor achterliggende installaties waardoor deze efficiënter draaien).\n","Dit is alleen relevant voor installaties met een zeer hoog stroomverbruik. ","Kunstwerken","Innovatie ","alle","Installatie","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[24,"Energiebesparing","Vervangen no-breakvoorzieningen ","De no-breakvoorziening dient vervangen te worden.\n\n","In afstemming met beheerder bepalen of deze aan vervanging toe is. Nieuwe no-breakvoorzieningen zijn over het algemeen 90% zuiniger. \n","Kunstwerken","Koploper ","alle","Installatie","Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[25,"Energiebesparing","Toepassen testregime ventilatoren ","De ventilatoren dienen niet vaker getest te worden dan het fabrikantvoorschrift voorschrijft. ","Indien de ventilatoren al gedraaid hebben, hoeven deze niet apart getest te worden. ","Kunstwerken","Peloton","alle","Tunnel","Contractvoorbereiding , Realisatie",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[26,"Energiebesparing","Toepassen intelligente startsystemen ","De aandrijving van installaties dienen voorzien te zijn van een intelligent startsysteem om het piekvermogen te verlagen, bijvoorbeeld door verschillende installaties ná elkaar te laten opstarten in plaats van tegelijkertijd. ",null,"Kunstwerken","Koploper ","alle","Installatie","Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[27,"Energiebesparing","Minimaliseren (kast) verwarming ","Installaties in buitenopstellingskasten die vorst- en condensvrij moeten zijn, dienen zoveel mogelijk in één kast of station te worden geplaatst om het te klimatiseren volume te minimaliseren. Alleen buitenopstellingskasten met dergelijke installaties dienen te zijn voorzien van (kast)verwarming. ",null,"Kunstwerken","Koploper ","alle","Installatie","Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Best Practices Klanteisen Duurzaamheid"]
[28,"Energiebesparing","Toepassen spanningsverlaging ","De terreinverlichting van het Object dient te worden voorzien van een spanningsverlager. ",null,"Kunstwerken","Koploper ","alle","Installatie","Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[29,"Energiebesparing","Minimaliseren hoogteverschil brug","De Brug dient een zo klein mogelijk hoogteverschil te hebben, zodat het verkeer minder energie hoeft te gebruiken. ",null,"Kunstwerken","Koploper ","MIRT & VenR","Vaste brug/viaduct","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking ",null,null,null,"Maatregelenstructuur "]
[30,"Heroverwegen","Dynamische (vaar)wegindeling","Maak gebruik van een dynamische (vaar)wegindeling, om de beschikbare ruimte efficiënter te benutten. ","Met name interessant als tijdelijke maatregel tijdens de uitvoering.","Wegverharding, Kunstwerken, Kustlijnzorg & vaargeulonderhoud ","Koploper ","VenR & b&o","Alle","Verkenning, Planuitwerking ",null,"Renovatie van Spijkenisserbrug\n\nGroot onderhoud A7 bij Heerenveen",null,"Maatregelenstructuur "]
[31,"Energiebesparing","Gebruik extra/kleinere pompen ","Het projectteam dient te onderzoeken of de hellingkelders van het Object voorzien kunnen worden van pompen met een kleinere capaciteit, zodat er niet altijd grote pompen hoeven te worden aangezet. ","Doorslaggevend hierin is materiaalgebruik versus energieverbruik.","Kunstwerken","Koploper ","MIRT, VenR","Tunnel, Vaste brug/viaduct","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking ",null,"Zuidasdok Tunnel",null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[32,"Energiebesparing","Hanteren minimale lichtstroom ","De verkeersbuisverlichting dient te zijn ontworpen conform de NSVV Richtlijn Tunnelverlichting versie 2023.","Verlichting Veilige Ruimte dient in LED uitgevoerd te zijn met een minimale specifieke lichtstroom van x lumen per Watt.\nVoorbeeld voor een tunnel: Verlichting Verkeersbuis dient in LED uitgevoerd te zijn met een minimale luminantie van 200 lumen per Watt.\n","Kunstwerken","Peloton","alle","Tunnel","Planuitwerking , Contractvoorbereiding ",null,"Renovatie van de Eerste HeinenoordTunnel",null,"Best Practices Klanteisen Duurzaamheid"]
[33,"Energiebesparing","Uitschakelen Verlichting Veilige Ruimte Object","De verlichting Veilige Ruimte Object dient uitgeschakeld te zijn buiten noodsituaties en servicebezoek.","Specifieke eis om te voorkomen dat verlichting altijd aan staat.","Kunstwerken","Peloton","alle","Tunnel","Contractvoorbereiding ",null,"Zuidasdok Tunnel",null,"Best Practices Klanteisen Duurzaamheid"]
[34,"Duurzame energiebron ","Gebruikmaken natuurlijke ventilatie en koeling in gebouwen","De klimaatinstallatie dient gebruik te maken van natuurlijke ventilatie en koeling.","Deze eis zorgt voor energiebesparing van de klimaatinstallatie en zorgt er voor dat er beter wordt nagedacht over mogelijke natuurlijke ventilatie en koelingsopties. \n\n","Alle","Koploper ","alle","Installatie","Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Best Practices Klanteisen Duurzaamheid"]
[35,"Duurzame energiebron ","Gebruikmaken restwarmte ","De klimaatinstallatie dient restwarmte van technische installaties in te zetten als primaire verwarming van gebouw(en).","Voorkomt verspilling van restwarmte waarna andere ruimtes actief verwarmd moeten worden.\n\nDit kan door bijv. een Warmte Terug Wininstallatie (WTW) aan te brengen die de warmte uit de uitgaande stroom haalt (zowel uit lucht- als waterstromen).\n","Alle","Koploper ","alle","Installatie","Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Best Practices Klanteisen Duurzaamheid"]
[36,"Energiebesparing","Gebruikmaken condensvrije behuizingen ","De camera's van cameracontrolesystemen van het object dienen te zijn voorzien van condensvrije behuizingen. ","Condensvrije behuizing voorkomt de noodzaak van verwarming van de camera.","Kunstwerken, Wegverharding","Koploper ","alle","Gebouw , Wegmeubilair, Wegverharding","Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Best Practices Klanteisen Duurzaamheid"]
[37,"Duurzame energiebron ","Energieopslag ","Het projectteam dient te onderzoeken of een energieopslagsysteem wenselijk is om de noodstroomvoorziening te vervangen en/of minder afhankelijk te zijn van het elektriciteitsnet.\n",null,"Kunstwerken","Innovatie ","MIRT & VenR","Installatie","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking ",null,"Zuidasdok Tunnel",null,"Best Practices Klanteisen Duurzaamheid"]
[38,"Heroverwegen","CO2-uitstoot beperken omleidingsroutes","Het projectteam dient bij de afweging voor omleidingsroutes ook de CO2-uitstoot mee te nemen.",null,"Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijnzorg & vaargeulonderhoud ","Koploper ","alle","Alle","Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Maatregelenstructuur "]
[39,"Heroverwegen","Veranderen modaliteit","De regio/het projectteam dient te onderzoeken of andere vormen van vervoer kunnen fungeren als alternatief voor de uitbreiding van het Object. ",null,"Kunstwerken, Wegverharding","Koploper ","MIRT & VenR","Tunnel, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Wegverharding","Verkenning / Regioanalyse",null,"Spijkenissebrug. ",null,"Maatregelenstructuur "]
[40,"Heroverwegen","Belasting op object verminderen","De regio/het projectteam dient te onderzoeken hoe het verkeer verspreid kan worden over andere delen van het netwerk, zodat de belasting op het Object wordt verminderd. ",null,"Kunstwerken, Wegverharding","Koploper ","MIRT & VenR","Tunnel, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Wegverharding","Verkenning / Regioanalyse",null,null,null,"Maatregelenstructuur "]
[41,"Energiebesparing","Toepassen automatische smeersystemen","Het object dient te worden voorzien van automatische smeersystemen, zodat de reisbewegingen van onderhoudspersoneel worden verminderd.","Reduceert hoogstwaarschijnlijk onderhoudskosten. ","Kunstwerken","Koploper ","alle","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[42,"Energiebesparing","Transportafstanden beperken","Het projectteam dient te onderzoeken hoe de transportafstanden van materialen beperkt kunnen worden. ",null,"Alle","Koploper ","alle","Alle","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak KCI-maatregelen v1.0 - Augustus 2023"]
[43,"Duurzame energiebron ","Noodstroomaggregaat op waterstof","Indien het niet mogelijk is om het noodstroomaggregaat uit te faseren, dient een noodstroomaggregaat op waterstof toegepast te worden. ",null,"Kunstwerken","Innovatie ","MIRT & VenR","Installatie","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak KCI-maatregelen v1.0 - Augustus 2023"]
[44,"Energiebesparing","Toepassen reflecterend asfalt","De Wegverharding in de Tunnel dient te worden onderhouden met reflecterend asfalt. ","Witte steentjes reflecteren het licht van voertuigen, waardoor de tunnels met minder energie verlicht kunnen worden. Het is van belang om de milieu-impact van reflecterend asfalt af te wegen tegen energiebesparing. ","Kunstwerken, Wegverharding","Koploper ","VenR & b&o","Tunnel","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",null,"Roertunnel en Tunnel Swalmen (A73)"]
[45,"Hergebruik , Recyclen","Uitvoeren herbruikbaarheidsscan","Het projectteam dient een herbruikbaarheidsscan uit te voeren, zodat inzichtelijk wordt gemaakt wat de vrijkomende en herbruikbare onderdelen zijn. Bepaal daarna wat je met de uitkomsten doet. ","Ga eerst na of er al een herbruikbaarheidsscan is uitgevoerd voor het object. Dit kan bijvoorbeeld zijn gedaan tijdens de instandhoudingsinspectie. \nDe herbruikbaarheidsscan is op dit moment beschikbaar voor de volgende objecten: Viaduct (ligger en plaat), duiker, vaste betonnen brug, vaste stalen brug, beweegbare brug, schutsluis, tunnel (civiel), damwand. Mocht je van een ander objecttype een herbruikbaarheidsscan willen laten maken, neem dan voor de mogelijkheden contact op met Wilma Middel. \nVoor het laten uitvoeren van de herbruikbaarheidsscan is een standaard uitvraagtekst beschikbaar. Zie de standaard specificatie ingenieursdiensten duurzaamheid te vinden in de Handreiking Klimaatneutraal en Circulair Inkopen (https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257).  \nEr is een e-learning in de maak over het laten uitvoeren en inkopen van de herbruikbaarheidsscan. Voor meer informatie: Wilma Middel.\nOpties wat je met de vrijkomende onderdelen kan doen: zelf weer toepassen, op een marktplaats zetten (zoals de Nationale Bruggenbank), de aannemer stimuleren deze her te gebruiken of laten vervallen aan de aannemer. \nSpecifiek voor schaarse onderdelen (zoals PLC's) is het verstandig ze te bewaren. Er wordt aan gewerkt hier ook overzicht van te krijgen. Voor meer informatie: Wilma Middel.","Kunstwerken","Koploper ","alle","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand","Alle ",null,"Voor ca. 25 objecten is een herbruikbaarheidsscan uitgevoerd. Contactpersoon: Wilma Middel. Hergebruik van liggers uit viaducten: Van A9 naar A44 en van A7 naar A1.\nHergebuik van geleiderails: A79 en A1.",null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[46,"Hergebruik , Recyclen","Inzicht in materiaalstromen ","De in- en uitgaande materiaalstromen dienen inzichtelijk te worden gemaakt door de opdrachtnemer conform de Leidraad paspoorten voor de bouw van Platform CB'23, waarbij tenminste de volgende componenten inzichtelijk zijn gemaakt:                                                                                                                                                           \n\nIngaand: soort materiaal, kwaliteit, constructieberekeningen, hoeveelheid, de wijze van montage, samenstelling, ontwerp, herkomst, locatie in de sluis, merk of producent.\n \nUitgaand (ten behoeve van hergebruik): hoeveelheid, restlevensduur, kwaliteit, merk of producent. \n\nLever deze informatie aan de beheerder. Zorg dat deze informatie gedeeld kan worden binnen en buiten RWS. \n\n","Overweeg om te vragen om foto’s te laten maken van nieuwe constructies/ onderdelen bij aanleg en groot onderhoud. Op foto’s kun je namelijk goed zien hoe iets in elkaar zit/ heeft gezeten en hoe het bij hergebruik weer moet worden opgebouwd. De foto’s kunnen worden toegevoegd aan het elektronisch opleverdossier. \n\nLet op: er kan overlap zijn op het gebied van rapportage met andere eisen (standaardeisen m.b.t. rapportage over vrijkomende materialen in de VSP). \n\nHet Programma CE in de GWW werkt aan het ontwikkelen van een datastrategie en het materialenpaspoort. Hiervoor is behoefte aan leerprojecten. Neem contact op met het Programma CE via circulair@rws.nl als je leerruimte in je project wil aanbieden. We hebben nu vooral behoefte aan leerprojecten bij viaducten (prefab liggers), damwanden of geleiderail. Daarnaast project die veel beton en staal toepassen. ","Kunstwerken","Koploper ","alle","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Wegmeubilair, Kade","Contractvoorbereiding ",null,"Bediengebouw Oosterscheldekering: Topshuis.\nPaspoort Geluidsschermen bij Meerjarenprogramma geluid en voor A10. \nPaspoort installaties bij A16 Groene Boog. ",null,"Best Practices Klanteisen Duurzaamheid"]
[47,"Hergebruik ","Onderdelen verwijderen t.b.v. hergebruik","De Opdrachtnemer dient de her te gebruiken onderdelen zo te verwijderen dat ze hergebruikt kunnen worden. ","Zie bijvoorbeeld de eis van nette demontage van geleiderails (SYS-02924): \"De te verwijderen, herbruikbare stalen Geleiderail dient zodanig te zijn gedemonteerd dat alle componenten, met uitzondering van bevestigingsmaterialen, van deze Geleiderail herbruikbaar zijn conform NPR 5191.\"\n\n","Kunstwerken","Peloton","alle","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Kade","Contractvoorbereiding ",null,"Demonteren geleiderails: A79, A1\nDemonteren liggers viaducten: A9 en A7",null,"Best Practices Klanteisen Duurzaamheid"]
[48,"Hergebruik ","Hergebruik componenten installaties faciliteren","De her te gebruiken componenten van de installatie dienen zodanig verwijderd en gereset te zijn dat toegangsgegevens, die opgeslagen zijn in de software van de her te gebruiken componenten onherstelbaar verwijderd zijn.",null,"Kunstwerken","Peloton","alle","Installatie","Contractvoorbereiding "]
[49,"Hergebruik , Recyclen","Gebruik vrijkomende objecten, onderdelen en materialen ","Het projectteam dient te zorgen dat vrijkomende objecten, onderdelen en/of materialen hoogwaardig worden ingezet.\n","Opties zijn: zelf weer toepassen, op een marktplaats zetten (zoals de Nationale Bruggenbank en DuSpot) of de aannemer stimuleren deze (te laten) her te gebruiken. \nMeestal geldt: hoe hoogwaardiger het hergebruik (bijvoorbeeld een nieuw leven met dezelfde functie in plaats van laagwaardig hergebruik als verhardingslaag onder het asfalt), hoe beter voor het milieu. Uiteraard moet je kritisch blijven op de milieueffecten van de processen die nodig zijn voor het hoogwaardig hergebruik.\nSpecifiek voor schaarse onderdelen (zoals PLC's) is het verstandig ze te bewaren. Er wordt aan gewerkt overzicht te krijgen van de in beheer zijnde schaarse onderdelen. Voor meer informatie: Wilma Middel.\nEr zijn in Nederland twee Bruggenbanken. RWS gebruikt de Nationale Bruggenbank: https://www.nationalebruggenbank.nl/. Zet je vrijkomende brug of onderdelen het liefst zo vroeg mogelijk op de bruggenbank zodat mensen hier op kunnen anticiperen. Je kunt daarbij aangeven wanneer de onderdelen vrijkomen. \nLet er hierbij ook op dat opdrachtnemer voldoende tijd heeft om een afzet project te vinden voor de materialen of her te gebruiken in het project en hou hier dus rekening mee bij het opstellen van de planning. ","Alle","Koploper ","alle","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Wegmeubilair, Wegverharding, Kade","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",null,"- Hergebruik van liggers uit viaducten: Van A9 naar A44 en van A7 naar A1.\n'- Hergebuik van geleiderails: A79 en A1.\n'- Hergebruik van grond: Uiterwaarden Wamel, Dreumel en Heerewaarden\n'- Hergebruik stortsteen: Overnachtingshaven Spijk\n'- Bij Krib- en oeververlaging Pannerdensch Kanaal (een 2 fasen contract) staat in het contract: Uitgangspunt is dat materialen worden hergebruikt. Als er iets te kiezen is, wil RWS van opdrachtnemer een advies ontvangen waarbij in de afweging wordt meegenomen wat de milieukosten zijn van hergebruikte materialen en van nieuwe materialen en wat de financiële kosten zijn van de opties.\n'- De Moerdijkbrug is in de jaren 70 hergebruikt in de Spijkenisserbrug en de Keizersveerbruggen. Voor de Keizersveerbruggen wordt onderzocht of zij een derde leven kunnen krijgen.",null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[50,"Heroverwegen","Huren producten ","Het projectteam dient de mogelijkheden inzichtelijk te maken voor het huren van het object in plaats van kopen (infra-as-a-service). ","Hier wordt mee geëxperimenteerd binnen het partnerprogramma De Circulaire Weg: https://decirculaireweg.nl/.","Alle","Innovatie ","alle","Alle","Verkenning / Regioanalyse",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[51,"Recyclen","Toepassen Slim breken van beton","Voor het object dient het terugwinnen van beton te worden uitgevoerd conform Slim breken van beton. ","Met Slim breken worden grond, zand en cement teruggewonnen uit beton. ","Kunstwerken","Innovatie ","MIRT, VenR","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Gebouw , Wegmeubilair, Kade, Vaargeulonderhoud, Vaarweg","Planuitwerking / Planfase",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[52,"Duurzame energiebron ","Faciliteren emissieloze bouwplaats / Laadinfrastructuur","Het projectteam dient de mogelijkheden voor laadvoorzieningen in kaart te brengen en indien gewenst de aanvullende netaansluitingen t.b.v. de realisatiefase vroegtijdig te organiseren en/of aan te vragen. ","Door zoveel mogelijk met geëlektrificeerd gereedschap en bouwmachines te werken streven we naar een emissieloze bouwplaats; d.w.z. zonder uitstoot van fossiele brandstoffen. Door op lage MKI uit te vragen wordt het gebruik van elektrische gereedschappen en voertuigen bevorderd.\nDoor een voldoende zware elektrische aansluiting vooraf aan te brengen of bijv. een tijdelijk zonnepark, is opladen van voertuigen mogelijk. Ook zijn er bedrijven die tijdelijke accucapaciteit kunnen leveren, bijv. Skoon.                                                                                                                                                                                                                                     Hierbij geldt de  prioritering dat de opdrachtnemer zelf de benodigde laadvoorzieningen regelt, dat anders bestaande al dan niet openbare laadvoorzieningen uit de omgeving worden gebruikt, en als laatste dat Rijkswaterstaat (eventueel tijdelijke) laadvoorzieningen realiseert.\n\nZie ook de Handboek Laadpakket Zwaardere Bedrijfsvoertuigen, deze is op te vragen bij Steunpunt duurzaamheid. ","Alle","Koploper ","alle","Alle","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",null,"A1 Apeldoorn-Twello",null,"Best Practices Klanteisen Duurzaamheid"]
[53,"Duurzame energiebron ","Terugwinnen energie uit warmte ","Het projectteam dient de mogelijkheden voor het terugwinnen van energie uit de warmte van elektrische installaties inzichtelijk te maken, met als doel het terugwinnen van energie op te nemen in het contract. \n",null,"Kunstwerken","Koploper ","MIRT, VenR","Installatie","Planuitwerking / Planfase",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[54,"Duurzame energiebron ","Terugwinnen energie uit beweging","Het projectteam dient de mogelijkheden voor het terugwinnen van energie uit de bewegingen van mechanische installaties inzichtelijk te maken, met als doel om terugwinnen van energie op te nemen in het contract. ","Deze maatregel wint weinig energie in het geval van een brug, vanwege het uitbalanceren. Voor sluis kan dit onderzocht worden. Mogelijkheden hiervoor zijn o.a. een Warmte Krachtkoppeling (WKK)","Kunstwerken","Koploper ","MIRT & VenR","Sluis","Planuitwerking / Planfase",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[55,"Duurzame energiebron ","Toepassen warmte-koude opslag","Het Object dient te worden voorzien van een warmte-koude opslag (WKO).","Warmte en kou kan met een WKO in de bodem worden opgeslagen. Later kan zowel de warmte als de kou worden gebruikt voor verwarming en/of koeling van omliggende gebouwen. ","Kunstwerken","Innovatie ","MIRT & VenR","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Gebouw","Planuitwerking / Planfase",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[56,"Duurzame energiebron ","Koelen met rivierwater","Het Object dient gekoeld te worden met water uit de river in plaats van luchtkoeling met airco's. ",null,"Kunstwerken","Koploper ","MIRT & VenR","Sluis, Beweegbare brug, Gebouw","Planuitwerking / Planfase",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[57,"Duurzame energiebron ","Duurzaam verwarmen gebouwen ","Voor verwarming van het gebouw mag geen gebruik gemaakt worden van fossiele brandstoffen.  ","Kantoorgebouwen moeten vanaf 2023 minimaal energielabel C hebben. (toevoegen link website RVO). Het kan daarom in bepaalde situatie verplicht zijn om deze eis (of specifieker, bijv. het toepassen van een warmepomp) op te nemen. ","Kunstwerken","Koploper ","alle","Gebouw","Contractvoorbereiding",null,"PTZ",null,"Verzamelbak KCI-maatregelen v1.0 - Augustus 2023"]
[58,"Heroverwegen","Inzichtelijk maken milieueffecten repareren, renoveren of vervangen","Maak inzichtelijk of het bij (groot) onderhoud vanuit milieuoogpunt verstandig is om onderdelen of systemen te repareren, renoveren of vervangen die nog geen einde levensduur hebben bereikt.","Nu worden onderdelen bij groot onderhoud soms vervangen vóór het bereiken van hun einde levensduur. Aan de ene kant kan het langer mee laten gaan van een onderdeel milieuwinst opleveren. Aan de andere kant kan het bijvoorbeeld ook negatieve milieueffecten hebben als meerdere keren onderhoud gepleegd moet worden (dus pas iedere keer als een onderdeel zijn einde levensduur heeft bereikt), als dat leidt tot het moeten omvaren voor auto's of schepen (met de nodige uitstoot tot gevolg).","Kunstwerken","Peloton","VenR & b&o","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Wegmeubilair, Kade","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding , Realisatie",null,null,null,"Best Practices Klanteisen Duurzaamheid"]
[59,"Heroverwegen, Hergebruik , Duurzaam materiaalgebruik ","Aanbodgestuurd ontwerpen","Het projectteam dient inzichtelijk te maken of er aanbodgestuurd kan worden ontworpen.","Denk hierbij aan ontwerpen met vrijkomende/ vrijgekomen onderdelen of materialen uit het eigen of een ander project. Zie ook de KES over de herbruikbaarheidsscan. Een voorbeeld is ontwerpen met gebiedseigen grond.\nDenk hierbij ook aan ontwerpen met hetgeen er al is en nog een tijd mee kan, zoals gebruikmaking van de bestaande onderbouw. \n\nJe houdt hier het liefst zo vroeg mogelijk (planfase) al rekening mee, maar je kunt dit ook op het laatste moment nog realiseren.\nHergebruikte onderdelen kunnen uit je eigen project komen, van een ander RWS-project of van een marktplaats, zoals de Nationale Bruggenbank.","Kunstwerken","Koploper ","alle","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking / Planfase",null,"- Hergebruik geleiderail: A79, A1 Apeldoorn-Azelo\n'- Hergebruik liggers: A1 Apeldoorn-Azelo, A44\n'- Gebiedseigen grond: kleirijperij Eems-Dollard, Versterking Houtribdijk met zand uit zandwinputten Markermeer.\n'- Hergebruik dijkbekleding: Bij de versterking van de Rijnkade in Arnhem heeft waterschap Rijn en IJssel bestaande basaltblokken verwerkt in de nieuwe kade. \n'- In RWS ZD zijn afgekeurde Haringmanblokken hergebruikt door deze op andere wijze te gebruiken, namelijk rechtop.",null,"Best Practices Klanteisen Duurzaamheid"]
[60,"Heroverwegen, Levensduurverlenging, Circulair ontwerpen","In acht nemen toekomstige ontwikkelingen ","Het projectteam dient relevante toekomstige ontwikkelingen mee te nemen in de uitwerking van de alternatieven/varianten en indien relevant, extra robuust en/of klimaatadaptief te ontwerpen. ","Wees je ervan bewust dat het merendeel van de RWS-kunstwerken wordt vervangen omdat deze functioneel niet meer voldoen, terwijl het einde van de technische levensduur nog niet bereikt is. Beschouw daarom toekomstige ontwikkelingen als: grotere of hogere vrachtwagens, toename of juist afname vrachtvervoer, plaatsen van zonnepanelen, inzet van bermen voor biodiversiteit, uitbreidbaarheid in de toekomst, smart mobility oplossingen (weg/water) en digitale camera’s ten behoeve van smart mobility toepassingen. Denk wat betreft klimaatadaptatie bijvoorbeeld aan: capaciteit omloopriolen, doorlaatcapaciteit bermen, hoogte keringen en robuuste hemelwaterafvoer. \n\n\n\n\n","Wegverharding, Kunstwerken","Peloton","MIRT en VenR","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade, Vaarweg","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking / Planfase",null,"Bij “Renovatie Eerste Heinenoordtunnel” is de afvoer van hemelwater verbeterd. Halverwege de toeritten zijn roosters geplaatst om het water in hellingkelders op te vangen. Zo is de opvoerhoogte niet of beperkt aanwezig en kan het water eenvoudig in het oppervlaktewater worden geloosd. Ook is verkanting toegepast en goten aan de zijkant om hemelwater op de verharding af te voeren. Helofytenfilters zijn gebruikt om vervuild water op natuurlijke wijze te reinigen. Het voordeel van een geringere belasting van de waterkelders is een langere levensduur van de pompen omdat deze minder vaak aan staan.",null,"Best Practices Klanteisen Duurzaamheid"]
[61,"Levensduurverlenging","Levensduurverlengende maatregelen in beeld","Het projectteam dient een extra uitgebreide onderhoudsinspectie op te nemen in het contract, zodat levensduurverlengende maatregelen in beeld kunnen worden gebracht. ",null,"Kunstwerken, wegverharding","Koploper ","b&o ","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade","Contractvoorbereiding, realisatie ",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[62,"Levensduurverlenging","Goed onderhoud voegovergangen","Het projectteam dient de bijlage basisonderhoud voegovergangen op te nemen in het contract. ","In de bijlage basisonderhoud voegovergangen wordt toegelicht hoe onderhoud dient plaats te vinden en hoe toestandsinspecties uitgevoerd dienen te worden en gerapporteerd dienen te worden. De bijlage is te vinden op: https://corporate.intranet.rws.nl/Kennis_en_Expertise/Kennisvelden/Bouw_en_Onderhoudstechnologie/Bruggen_en_Viaducten/Verbetertraject_voegovergangen/ ","Kunstwerken","Peloton","b&o ","Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct","Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[63,"Levensduurverlenging","Trade Off Analyse voegovergang","Het type voegovergang dient voorgeschreven te worden op basis van een Trade Off Analyse.","Binnen RWS loopt een Verbetertraject voegovergangen, omdat een slechte voeg nadelig is voor de levensduur van het gehele kunstwerk.De Trade Off Analyse is meestal te vinden in DISK. Van belang is dat deze wordt gereviewed en zo nodig wordt geactualiseerd. Ook moet getoetst worden of de TOA nog goed aansluit bij de scope van het project (bijv. wijziging type deklaag asfalt kan invloed hebben op keuze voegconcept). Indien TOA er niet is, deze alsnog laten opstellen door adviseur. Kan ook ingekocht worden bij Nebest of IV-Infra (zij hebben ruime ervaring binnen IAK opgedaan). Nieuwe TOA’s laten toetsen door deskundige adviseur (GPO: Barry Doorn, Bij PPO: nntb) ","Kunstwerken","Peloton","VenR","Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct","Contractvoorbereiding ",null,"Verbetertraject voegovergangen (rws.nl)"]
[64,"Levensduurverlenging","Toepassen hitte- en koubestendige componenten ","Alle componenten van het Object dienen hitte- en koubestendig te zijn. Indien de componenten buiten staan dienen ze goed te functioneren tussen de -15/+40 graden Celsius. \n",null,"Kunstwerken","Koploper ","alle","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[65,"Levensduurverlenging","Afwerken waterdicht","Het object dient waterdicht te zijn afgewerkt. ","Maatregel geldt voornamelijk voor bruggen en viaducten, maar ook voor onderdoorgangen, duikers en in mindere mate voor grondkeringen, tunnels, sluizen e.d. Zwakke plekken, zoals koppen van prefab liggers, opleggingen en landhoofden beter waterdicht afwerken ter voorkoming van indringing, bij slechte voeg. \n","Kunstwerken","Koploper ","alle","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade","Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[66,"Levensduurverlenging","Toepassen verjongingscreme asfalt ","De Wegverharding dient te worden onderhouden met verjongingscreme, zodat de levensduur verlengd kan worden. ",null,"Wegverharding","Koploper ","b&o ","Wegverharding","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[67,"Levensduurverlenging","Faciliteren optimaal beheer en onderhoud. ","De onderdelen van het kunstwerk dienen los van elkaar goed inspecteerbaar, onderhoudbaar en uitneembaar te zijn, zodat onderdelen weer hergebruikt of gerepareerd kunnen worden.\n","Denk aan toegang tot niet-constructieve onderdelen met een kortere levensduur, zoals (componenten van) installaties, kabels en leidingen, hemelwaterafvoer, voegen en opleggingen en tot kritieke constructieve verbindingen zoals tuikabelverbindingen en geboute verbindingen. Denk ook aan gebruik van universele aansluitingen.","Kunstwerken","Peloton","alle","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding , Realisatie",null,null,null,"Maatregelenstructuur "]
[68,"Levensduurverlenging","Voorkomen overbelading","Het projectteam dient te toetsen dat de opdrachtnemer niet overbelaadt, conform de standaard contracteisen. ","Het blijkt dat overbelading door onze opdrachtnemers ondanks de standaard eis nog steeds voorkomt, wat de levensduur van het asfalt sterk vermindert.","Kunstwerken, Wegverharding, Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel ","Peloton","alle","Alle","Realisatie",null,null,null,"Maatregelenstructuur "]
[69,"Levensduurverlenging","Dwarskrachtversterking toepassen","De bestaande brug/viaduct dient constructief te worden versterkt door middel van een dwarskrachtversterking bij de liggers. ","Door deze maatregel kan je vervangingen voorkomen. ","Kunstwerken","Koploper ","VenR & b&o","Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct","Planuitwerking / Planfase",null,null,null,"Verzamelbak KCI-maatregelen v1.0 - Augustus 2023"]
[70,"Levensduurverlenging","Levensduurverlengend onderhoud betonconstructie","Er dient levensduurverlengend groot onderhoud toegepast te worden bij een betonconstructie, bijv. kathodische bescherming. ",null,"Kunstwerken","Koploper ","VenR, b&o ","Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct","Planuitwerking / Planfase, Verkenning / Regioanalyse"]
[71,"Levensduurverlenging","Beschouwing op herberekening","Indien uit de herberekening blijkt dat het kunstwerk net niet voldoet, dient het projectteam na te gaan of het kunstwerk behouden kan blijven bij gebruik van andere aannames en/of berekeningsmethodieken. ","Het kan zijn dat in de initële berekening conservatieve aannames zijn gemaakt, bijvoorbeeld over de belasting en door een lineair-elastische berekening te doen. Door de werkelijke belasting en eventuele schade te meten en nonlineaire en plastische eigenschappen van het materiaal mee te nemen, kan de uitkomst veranderen. ","Kunstwerken","Koploper ","VenR & b&o","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Kade","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking / Planfase",null,null,null,"Verzamelbak KCI-maatregelen v1.0 - Augustus 2023"]
[72,"Levensduurverlenging","Optoppen houten oeverpalen","De houten oeverpalen dienen opgetopt te worden i.p.v. vervangen. ",null,"Kunstwerken, Kustlijnzorg & vaargeulonderhoud ","Koploper ","b&o , VenR","Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Vaarweg, Vaargeulonderhoud","Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak KCI-maatregelen v1.0 - Augustus 2023"]
[73,"Duurzaam materiaalgebruik ","Hanteren langere uithardingstijd beton","Er dient een langere uithardingstijd voor beton toegepast te worden, waarbij gerekend wordt met de 91 daagse sterkte i.p.v. de 28 daagse sterkte. ","Er hoeft dan minder cement toegepast te worden. Dit is niet toegestaan vanuit de Eurocode, echter gaan contracteisen boven Eurocode (volgens ROK). Een constructief adviseur moet dan situatie specifiek beoordelen of afwijking Eurocode mogelijk / wenselijk is. Deze maatregel staat niet in de RTD1033. \n\n\n","Kunstwerken","Koploper ","MIRT, VenR","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Gebouw , Kade","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[74,"Duurzaam materiaalgebruik ","Toepassen geopolymeerbeton","Voor het Object dient cementloos beton (geopolymeerbeton) voor elementverhardingen en andere niet-constructieve elementen te worden toegepast. ","Bijvoorbeeld: BKK (8 cm), grasbetontegels (40x60x12 cm), opsluitband (10x20x100 cm), trottoirband (18/20x25 cm), goten.","Wegverharding, Kunstwerken","Koploper ","alle","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Wegverharding, Kade","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",null,"Proeftuin Bouwcirculair TNO, Vispassage Ijmuiden, A1 Apeldoorn-Azelo (Freement)",null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[75,"Duurzaam materiaalgebruik ","Constructief toepassen cementloos beton","Voor het Object dient cementloos beton (bijv. geopolymeerbeton) te worden toegepast in de constructie. ","Aanpak: proeftuin of validatieruimte in een project\nCement heeft het grootste aandeel in de milieu-impact van beton, echter is het toepassen van cementloos beton vaak technisch nog niet mogelijk. ","Kunstwerken","Innovatie ","MIRT & VenR","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Gebouw ","Planuitwerking / Planfase",null,"Proeftuinen Afsluitdijk en IJmuiden, project Flexibele kribben",null,"Verzamelbak KCI-maatregelen v1.0 - Augustus 2023"]
[76,"Duurzaam materiaalgebruik ","Alternatieve betonwapening","Er dient een alternatieve wapening voor beton toegepast te worden (bijv. glasvezelwapening, basaltvezelwapening).","Stalen wapening heeft een groot aandeel in de milieu-impact van beton. ","Kunstwerken","Innovatie ","MIRT, VenR","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct","Planuitwerking / Planfase",null,"ViA15 (glasvezelwapening), Afsluitdijk (basaltwapening in stootplaten)",null,"Verzamelbak KCI-maatregelen v1.0 - Augustus 2023"]
[77,"Duurzaam materiaalgebruik ","Optimaal type verharding","Pas de optimale verhardingsoort toe per gebruiksfunctie. ","Bijvoorbeeld betonverharding waar vaak geremd en opgetrokken wordt.","Wegverharding","Peloton","alle","Wegverharding","Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak KCI-maatregelen v1.0 - Augustus 2023"]
[78,"Duurzaam materiaalgebruik ","Toepassen duurzame bewegwijzering ","Bebording en bebakening dient gemaakt te zijn van duurzame materialen.","Er bestaat een verdringingsreeks. Er loopt een proces om deze op te nemen in de Basisspecificatie Rijksweg. De verdringingsreeks is: 1) hergebruik bestaande bebording en bebakening, 2) inzet gerenoveerde bebording en bebakening, 3) bebording en bebakening van gerecycled staal of aluminium met een minimum massapercentage recyclaat van 40% (staal) respectievelijk 70% (aluminium) en/of biobased met een minimum massapercentage hernieuwbare biomassa van 80%, te bepalen volgens EN 16575:2014 4) inzet nieuwe bebording en bebakening van primaire (virgin) grondstoffen, bij staal meer dan 60% en bij aluminium meer dan 30% van de massa.","Kunstwerken, Wegverharding, Kustlijnzorg & vaargeulonderhoud ","Peloton","alle","Wegmeubilair, Vaarweg","Contractvoorbereiding ",null,"A2 Het Vonderen Kerensheide",null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[79,"Duurzaam materiaalgebruik ","Duurzame wegmarkering","Pas koudplastische wegmarkering toe i.p.v. thermoplastische wegmarkering.","Koudplastische wegmarkering heeft een betere (lagere) MKI-waarde dan thermoplastische wegmarkering.","Wegverharding","Koploper ","alle","Wegverharding","Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak KCI-maatregelen v1.0 - Augustus 2023"]
[80,"Duurzaam materiaalgebruik ","Duurzame wegmarkering","Pas biobased wegmarkering toe i.p.v. thermoplastische wegmarkering.",null,"Wegverharding","Koploper ","alle","Wegverharding","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",null,"A27 Houten-Hooipolder Zuid",null,"Verzamelbak KCI-maatregelen v1.0 - Augustus 2023"]
[81,"Duurzaam materiaalgebruik ","Duurzame wegverharding toepassen","Pas duurzame wegverharding toe, bijv. door toepassen lage temperatuur asfalt, ZOEAB+, groen gas in asfaltcentrale of hergebruik van materiaal uit asfaltlagen.","Dit wordt beloond door toepassen MKI als gunningcriterium. \nEr wordt ook geexperimenteerd met lignine in asfalt als biobased vervanging van bitumen.","Wegverharding","Koploper ","alle","Wegverharding","Contractvoorbereiding ",null,"Groot onderhoud A2/A12",null,"Verzamelbak KCI-maatregelen v1.0 - Augustus 2023"]
[82,"Duurzaam materiaalgebruik ","Duurzame wegverharding toepassen","Pas asfalt toe dat geproduceerd is in een emissieloze asfaltcentrale (elektrisch, geothermie of waterstof).","Dit wordt beloond door toepassen MKI als gunningcriterium. ","Wegverharding","Innovatie ","alle","Wegverharding","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak KCI-maatregelen v1.0 - Augustus 2023"]
[83,"Hergebruik ","Hergebruikte onderdelen toepassen mogelijk maken","Het projectteam dient te onderzoeken of er concessies gedaan kunnen worden aan levensduureisen, betrouwbaarheid en/of uniformiteit om de toepassing van hergebruikte onderdelen mogelijk te maken. ",null,"Kunstwerken","Koploper ","MIRT, VenR","Alle","Planuitwerking / Planfase",null,null," ","Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[84,"Duurzaam materiaalgebruik ","Toepassen duurzame staalconservering ","Het aanbrengen en verwijderen van staalconservering dient uitgevoerd te worden conform de Handreiking duurzame conservering. \n ","De handleiding duurzame staalconservering geeft een afwegingskader voor duurzame conservering van staal. De handleiding is te vinden via de volgende link: https://corporate.intranet.rws.nl/Kennis_en_Expertise/Kennis_bij_RWS/Steunpunten/Steunpunt_Conserveringskennis_RSC/Duurzaamheid/. Je kunt op basis van de handreiking een conserveringssysteem eisen, of je kunt eisen dat de aannemer de handleiding toepast bij keuze van de conservering. \n\n","Kunstwerken","Peloton","alle","Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Damwand","Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[85,"Duurzaam materiaalgebruik ","Toepassen duurzame staalconservering ","Er dient kathodische bescherming d.m.v. opofferingsanoden / opgedrukte stroom toegepast te worden. ","Dit kan een alternatief vormen voor conventionele conservering. Betreft wel een grote energiepost, maar kan mogelijk interessant zijn bij toepassing groene stroom. ","Kunstwerken","Innovatie ","MIRT, VenR","Sluis, Damwand, Kade","Planuitwerking / Planfase"]
[86,"Duurzaam materiaalgebruik , Recyclen","Hoogwaardig inzetten grond en sediment","Het projectteam dient inzichtelijk te maken hoe het vrijkomend sediment/grond zo hoogwaardig (duurzaam) mogelijk kan worden ingezet, bijvoorbeeld ter versterking van de natuur, landbouw of dijkversterking.","Het gaat hierbij om maximale waarde van grond/ sediment, op biologisch, agronomisch, milieu hygiënisch en fysische kwaliteiten. Onderzoek in de omgeving of gebiedsspecifiek gebruik hierbij aan de orde is. Betrek hierbij een bodemexpert. Mogelijk kan het systeemdynamisch model voor grondstromen hierin inzicht verschaffen.\nLet op: houd ook de balans in de gaten tussen de milieu- en/of natuurwinst en het brandstofverbruik.\n","Kustlijnzorg & vaargeulonderhoud , Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel ","Koploper ","alle","Vaargeulonderhoud, Kade","Planuitwerking / Planfase",null,null,null,"Best Practices Klanteisen Duurzaamheid"]
[87,"Duurzaam materiaalgebruik ","Toepassen duurzame schrikhekken ","Het projectteam dient te onderzoeken of schrikhekken van duurzaam materiaal toegepast kunnen worden.","Bijv. schrikhekken gemaakt van natuurvezel / bioplastic","Kunstwerken","Koploper ","MIRT, VenR","Alle","Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[88,"Duurzaam materiaalgebruik ","Alternatief voor stalen damwanden","Het projectteam dient af te wegen of de damwanden vervangen kunnen worden door houten damwanden of door een natuurlijke talud oever. \n ","Houten damwanden zijn duurzamer in vergelijking met stalen damwanden indien de te keren hoogte beperkt is. \n\nIn het rapport LCA en LCC berekening oeverbescherming Hoofvaarweg Lemmer-Delfzijl is een vergelijking gemaakt tussen de milieueffecten van verschillende typen oeverbescherming, waaronder stalen, houten en kunststof damwanden, wel en niet in combinatie met stortsteen. Het rapport is op te vragen via circulair@rws.nl. \nTer info: Houten damwanden gaan 37 tot 43 Jaar mee, bron: milieudatabase.nl. \n","Kunstwerken","Koploper ","VenR, b&o ","Damwand","Planuitwerking / Planfase",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[89,"Duurzaam materiaalgebruik ","Duurzaam materiaalgebruik ","Er dient onderzocht te worden of gebruik gemaakt kan worden van duurzame materialen, zoals hernieuwbare grondstoffen (biobased zoals hout, vlas, hennep, olifantengras) of gerecycled materiaal.  \n\n","Je kunt MKI gebruiken als instrument om de impact van verschillende grondstoffen te vergelijken. \nVoorbeelden: Duurzamer beton conform RTD1033, houten damwanden, lignine i.p.v. bitumen in asfalt\n\nHoge sterkte materialen kunnen ook duurzamer zijn indien daardoor minder materiaal nodig is.           \n","Kunstwerken","Koploper ","MIRT, VenR","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Wegmeubilair, Kade","Planuitwerking / Planfase",null,null,null,"Maatregelenstructuur "]
[90,"Duurzaam materiaalgebruik ","Toepassen duurzame geluidsschermen ","Er dienen duurzame geluidsschermen te worden toegepast, conform de handleiding klimaatneutrale en circulaire geluidschermen. ","De handleiding is opgenomen in de Handreiking Klimaatneutraal en circulair inkopen \nLink naar handleiding: https://samenwerken.sp01.intranet.rws.nl/sites/vpr0000985/Bijlagen%20bij%20V50/Handleiding%20kimaatneutraal%20en%20circulair%20inkopen%20geluidsschermen.pdf. \nLink naar handreiking: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257","Kunstwerken","Koploper ","MIRT, VenR","Wegmeubilair","Planuitwerking / Planfase",null,"Geluidschermen A10",null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[91,"Duurzaam materiaalgebruik ","Vermijden toepassen SF6","In de schakelkasten dient geen SF6 te worden toegepast. ",null,"Kunstwerken","Koploper ","alle","Installatie","Planuitwerking / Planfase",null,null,null,"Maatregelenstructuur "]
[92,"Circulair ontwerpen","Sturen op lage MKI","Het projectteam dient op basis van een MKI-berekening in kaart te brengen hoe de milieu-impact beperkt kan worden, en deze maatregelen af te stemmen met de beheerder. ","Met een MKI-berekening krijg je inzicht in de milieu-impact over de hele levenscyclus (van winning grondstoffen tot aan sloop en recycling). Hiermee kan de impact op het milieu net zo volwaardig worden meegewogen als de impact op kosten, veiligheid en beschikbaarheid. \nDe Handleiding Aanbesteden met MKI legt uit hoe je MKI-berekeningen kunt opstellen in zowel de planfase als de contractvoorbereiding. \n\nKlimaatneutraal en Circulair Inkopen: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257","Alle","Peloton","alle","Alle","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Best Practices Klanteisen Duurzaamheid"]
[93,"Circulair ontwerpen","Inzichtelijk maken demontabel ontwerpen","Het projectteam dient de mogelijkheden voor demontabel ontwerpen inzichtelijk te maken, zodat onderdelen makkelijk te vervangen, hergebruiken en te repareren zijn.         ","Beoordelingsmethode Losmaakbaarheid in de GWW:\nhttps://circulairebouweconomie.nl/wp-content/uploads/2023/02/128350_23-002.604_rep_fin_Versie-1.0-Tool-voor-ontwerpers-1.pdf\n\nLosmaakbaar detailleren: \nhttps://circulairebouweconomie.nl/wp-content/uploads/2023/07/Leidraad_losmaakbaar_detailleren.pdf\n\nDenk hierbij ook aan tijdelijke gebouwen of installatieruimtes. ","Kunstwerken","Koploper ","alle","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Installatie, Gebouw , Damwand, Wegverharding, Wegmeubilair, Kade","Planuitwerking / Planfase",null,"- Bediengebouw Reevesluis.\n'- Circulair viaduct bij Kampen. \n'- Flexibele kribben opgebouwd uit X-stream blokken, een modulair en adaptief systeem in RWS Oost-Nederland.",null,"Best Practices Klanteisen Duurzaamheid"]
[94,"Duurzaam materiaalgebruik ","Gebruik efficiente kabelinfrastructuur ","Er dient een kabelinfrastructuur buiten de tunnel geïntroduceerd te worden om efficiënter om te gaan met kabels. ","Hierdoor hoeft er minder gegraven te worden bij vervangingen. ","Kunstwerken","Koploper ","MIRT & VenR","Tunnel","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[95,"Heroverwegen","Inzichtelijk maken veranderende functies","Het projectteam dient de gewenste functies nog eens tegen het licht te houden. Is alles echt nodig? Kan het met minder? Dit om de milieu-impact te reduceren. ","Voorbeelden zijn het vervangen van een beweegbare brug door een vaste brug of het niet meer terugbouwen van een dienstgebouw. Hiermee kan veel geld en milieu-impact bespaard worden.","Alle","Peloton","alle","Alle","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking / Planfase",null,"Renovatie van Eerste Heinenoordtunnel (dienstgebouw niet gerenoveerd en ook niet uitgebreid). \n",null,"Best Practices Klanteisen Duurzaamheid"]
[96,"Circulair ontwerpen","Toepassen 3D printen ","Het projectteam dient te onderzoeken of 3D printen van betonnen onderdelen van het object toegepast kan worden.","Kan tot milieuwinst leiden omdat er minder volume nodig is, echter wordt er per volume-eenheid wel meer cement toegepast. ","Kunstwerken","Innovatie ","alle","Tunnel, Sluis, Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct, Gebouw , Wegmeubilair, Kade","Planuitwerking / Planfase",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[97,"Circulair ontwerpen","Prefabricage toepassen ","Het projectteam dient inzichtelijk te maken wat de mogelijkheden van het toepassen van prefabricage voor het Object is, zodat bouwverliezen gereduceerd kunnen worden.",null,"Kunstwerken","Koploper ","alle","Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Maatregelenstructuur "]
[98,"Energiebesparing","Toepassen draadloze componenten ","De installatie van het Object dient te bestaan uit draadloze componenten.","zelfvoorzienend in elektriciteit, GSM modules voor besturing etc.","Kunstwerken","Koploper ","alle","Alle","Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[99,"Energiebesparing","Toepassen maximaal benodigd vermogen ","Het Object dient een geïnstalleerd elektrisch vermogen te hebben dat is gedimensioneerd op het maximaal benodigd vermogen van die installatie. ",null,"Kunstwerken","Peloton","MIRT & VenR","Installatie","Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[100,"Levensduurverlenging","Voldoende uitvoeringstijd voegovergangen","Vervanging van het Voegovergangsysteem van de Brug algemeen dient gerealiseerd te kunnen worden in de beschikbare uitvoeringstijd zonder nadelige gevolgen voor de betrouwbaarheid, beschikbaarheid en levensduur van het voegovergangsysteem.\n",null,"Kunstwerken","Peloton","VenR & b&o","Beweegbare brug, Vaste brug/viaduct","Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[101,"Energiebesparing","Minimaliseren stromingsweerstand ","De in- en uitstroomopening van het nivelleersysteem van de Sluis dient ondersteund te worden met in de rijrichting van de deur geplaatste schetsplaten, zodat de stromingsweerstand minimaal is. ",null,"Kunstwerken","Koploper ","MIRT & VenR","Sluis","Planuitwerking / Planfase, Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[102,"Energiebesparing","Verkorten schuttijden sluis","De duur van de schuttijden en het aantal schuttingen van de Sluis dienen te worden verlaagd.","Aanpak: met een volle kolk schutten, efficient dus minder energie. Getrapt schutten: met extreem weer, kunnen de schepen er sneller door.","Kunstwerken","Koploper ","alle","Sluis","Verkenning / Regioanalyse, Planuitwerking / Planfase",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[103,"Energiebesparing","Toepassen nivelleerschuiven ","De deuren van de Sluis dienen te worden voorzien van nivelleerschuiven, zodat de weerstand wordt beperkt. ",null,"Kunstwerken","Koploper ","MIRT, VenR","Sluis","Planuitwerking / Planfase",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
[104,"Energiebesparing","Proefdraaien NSA fabrikantvoorschrift ","De NSA (noodstroomaggregaat) dient niet vaker te worden getest dan het fabrikantvoorschrift. ","In de praktijk gebeurt dit vaker dan noodzakelijk, waardoor extra energie verbruikt wordt. ","Kunstwerken","Peloton","alle","Tunnel, Sluis","Contractvoorbereiding ",null,null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]

{"sheet":"Keuzelijsten","index":4,"n_rows":14,"n_cols":11,"rows_kept":14,"cut":false,"hidden":true,"merged":[]}
["Thema","Transitiepad","Projecttype ","Duurzaamheidsaanpak ","Objecttype","Fase","SLA-budget KCI beschikbaar","Status",null,null,"Bron_document "]
["Heroverwegen","Weg-, dijk- en, spoorwegmaterieel ","MIRT","Peloton","Tunnel","Verkenning / Regioanalyse","Ja","Initieel ",null,null,"Best Practices Klanteisen Duurzaamheid"]
["Levensduurverlenging","Kunstwerken","VenR","Koploper","Sluis","Planuitwerking / Planfase","Nee","Gehonoreerd ",null,null,"Verzamelbak duurzaamheidsmaatregelen juni 2023"]
["Hergebruik ","Wegverharding","B&O","Innovatie","Beweegbare brug","Contractvoorbereiding",null,"Afgewezen",null,null,"Maatregelenstructuur "]
["Recyclen","Kustlijnzorg & vaargeulonderhoud ","Alle",null,"Vaste brug/viaduct","Realisatie",null,null,null,null,"Feedbacksessie_v3_RWS"]
["Duurzaam materiaalgebruik ","Alle","MIRT & VenR",null,"Installatie","Alle",null,null,null,null,"Spelregelkader_klimaatneutrale_en_circulaire_infraprojecten"]
["Circulair ontwerpen",null,"VenR & B&O",null,"Gebouw",null,null,null,null,null,"Roadmaps WDSM en KV_Aanpassing_VSP_DenC_v4_8_Inzetten_duurzamer_materieel_2023-03-09"]
["Energiebesparing",null,null,null,"Damwand",null,null,null,null,null,"Handreiking duurzaamheid in de planfase VenR "]
["Duurzame energiebron ",null,null,null,"Wegverharding",null,null,null,null,null,"Verzamelbak KCI-maatregelen v1.0 - Augustus 2023"]
["Duurzaam materieel",null,null,null,"Wegmeubilair"]
[null,null,null,null,"Kade"]
[null,null,null,null,"Vaarweg"]
[null,null,null,null,"Vaargeulonderhoud"]
[null,null,null,null,"Alle"]

{"sheet":"Sheet1","index":5,"n_rows":105,"n_cols":24,"rows_kept":105,"cut":false,"hidden":true,"merged":[]}
["BronID","Klanteisnaam","Klanteistype","Originele KlantEistekst","ConceptKlantEistekst","DefinitieveKlantEistekst","VervallenKlantEistekst","Toelichting","Status Honorering","Toelichting Honorering","Hardheid","Processtap","Thema","Brondocument","Stakeholder","Verantwoordelijke persoon","ExterneCodeObject","Objecttype","GeborgdeKlantEisID","Te honoreren in projectfase","V&V Nr.","V&V Methode","V&V Criterium","V&V Moment"]
[1,"CO2 Prestatieladder als BPKV-criterium",null,"Werken die worden aanbesteed door middel van beste prijs kwaliteit verhouding (BPKV), dienen de CO2-Prestatieladder als BPKV-criterium toe te passen met 1% fictieve korting per trede. ",null,null,null,"Dit is al geborgd in de managementcontracten van GPO en PPO. \n\nHiertoe zijn standaardteksten opgenomen in het model van de Aanbestedingsleidraad. Er zijn vijf tredes, dus inschrijvers krijgen maximaal 5% fictieve korting. De toegevoegde waarde van CO2 Prestatieladder naast MKI (of andere projectspecifieke criteria) is dat de CO2 Prestatieladder een certficering op organisatieniveau betreft. Organisaties moeten inspanning blijven leveren om hun certficering te behouden. Hiertoe vinden audits plaats door een onafhankelijke partij. ",null,null,null,null,"Duurzame energiebron "]
[2,"Toepassen energiebesparende maatregelen ",null,"Het projectteam dient energiebesparende maatregelen die binnen vijf jaar terug te verdienen zijn, te vertalen naar contractuele eisen. ",null,null,null,"Dit is al geborgd in wet- en regelgeving. \n\nWanneer bij een aansluiting >50.000 kWh/jaar of >25.000 m3/jaar verbruikt wordt, is dit een wettelijke verplichting (Informatieplicht Energiebesparing). Het instrument hiervoor is de Erkende Maatregelen Lijst (EML), te vinden op de website van RVO. De EML bevat maatregelen die (meestal) binnen vijf jaar terugverdiend worden. Het is niet verplicht (maar wel mogelijk) om te onderzoeken of er nog aanvullende energiebesparende maategelen mogelijk zijn. De regio's zijn aanspreekpunt voor het implementeren van de Informatieplicht. Link: https://www.rvo.nl/onderwerpen/energiebesparingsplicht-2023/erkende-maatregelenlijsten-eml-vanaf-2023?gclid=EAIaIQobChMImLPMuYi0gQMVluN3Ch1mLARVEAAYASAAEgIW0PD_BwE \n",null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[3,"Toepassen LED verlichting ",null,"Alle verlichting van Object/gebouw dient te zijn uitgevoerd als ledverlichting. ",null,null,null,"Dit is al geborgd in de Basisspecificatie Openbare Verlichting en de Basisspecificatie Gebouw. \n\nIn de Basisspecificatie Openbare verlichting is in SYS-2101 gespecificeerd dat openbare verlichting led-verlichting moet zijn. Voor gebouwen is dit geborgd in de Basisspecificaties Gebouw, SYS-2213. Alternatieven zijn alleen toegestaan indien de ‘total cost of ownership’ (TCO) voordeliger is dan LED, gemeten over een periode van 10 jaar\n\nBasisspecificatie Openbare Verlichting: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/6020\nBasisspecificatie Gebouw: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/1024 \n",null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[4,"Inregelen dimregime ",null,"Het dimregime van de LED verlichting dient goed in te worden geregeld in samenwerking met de regio en de verkeerscentrale (VWM). ",null,null,null,"Dit is al geborgd in de Basisspecificatie Openbare Verlichting. \n\nIn de Basisspecificatie Openbare Verlichting is vastgelegd dat Openbare Verlichting tussen 23:00 - 05:00 uur moet zijn gedimd naar een luminantie van minimaal 0,2 cd/m2 en maximaal 0,3 cd/m2 (SYS-1989). \n\nBasisspecificatie Openbare Verlichting: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/6020 \n\n",null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[5,"Aanwezigheidsdetectie verlichting",null,"De ruimten (excl. verkeersruimten, ruimte voor bediening en ruimte met elektriciteitskasten/ panelen) dienen door middel van aanwezigheidsdetectie verlicht/ verduisterd te worden, waarbij de mogelijkheid blijft dat de gebruiker de verlichting per ruimte per verlichtingsgroep uitschakelt.",null,null,null,"Dit is al geborgd in de Basisspecificatie Gebouw (SYS-0619). Deze eis voorkomt dat verlichting onnodig aan staat wanneer er zich niemand in de ruimte bevindt.\n\nDe ruimten met elektriciteitskasten/ panelen zijn vaak hoger/ groter waardoor – als personeel achter een paneel/ deurkast aan het werk is – de aanwezigheidsdetectie niet kan functioneren. Bedienruimten moeten altijd verlicht zijn als er wordt gewerkt, ook al zijn de bedienaars even van hun plek. Uit veiligheidsoverwegingen is het ook verstandig om de verkeersruimten doorgaand te verlichten. Laat onverlet als niemand in het gebouw is dat alle verlichting uitgeschakeld moet zijn.\n\nBasisspecificatie Gebouw: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/1024  \n\n\n\n",null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[6,"Hanteren maximale tijd klimaatregeling in verblijfsruimtes",null,"De klimaatinstallatie dient in verblijfsruimten te zijn voorzien van een schakelaar waarmee de klimaatregeling van de betreffende ruimte wordt ingeschakeld. Alternatief kan de klimaatinstallatie aangestuurd worden op basis van aanwezigheidsdetectie en veegpulsen. Deze keuze dient gemaakt te worden op basis van de (verwachte) aanwezigheid van personen. ",null,null,null,"Dit is al geborgd in de Basisspecificatie Gebouw. \n\nRekening houdend met de geforceerde en natuurlijke luchtverversing. De ruimte mag niet bedompend zijn. Eis hierover staat in het Bouwbesluit.\n\nZie ook de RWS Basisspecificatie Gebouw. (SYS-2212) \n\nBasisspecificatie Gebouw: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/1024 ",null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[7,"Voldoen aan energielabelplicht en BENG-eisen",null,"Gebouw dient te voldoen aan de BENG-eisen, en alle gebouwen met een kantoorfunctie dienen te zijn voorzien van Energielabel C. Vanaf 2030 dienen alle gebouwen die vallen onder de Energielabel C-verplichting te zijn voorzien van Energielabel A. ",null,null,null,"Dit is al geborgd in de Basisspecificatie Gebouw. \n\nBestaande (bedien- en knatoor)gebouwen of verkeerscentrales: \n- Vanuit de wet geldt voor bestaande kantoorgebouwen (groter dan 100 m2 of een energieverbruik van meer dan 25000 m3 gas) per 1/1/2023 een energielabelplicht C. Voor 2030 wordt voor bestaande gebouwen gestreefd naar ten minste gemiddeld label A. \n- Voor de gebouwen die niet onder de wettelijke verplichting vallen heeft RWS als doel om deze ook zo energiezuinig mogelijk te maken en wordt gestreefd naar de BENG eisen (Bijna Energie Neutraal Gebouw). Anders dan bij de wettelijke verplichte data voor de energielabels kunnen energiebesparende maatregelen meegenomen worden op geplande onderhoudswerkzaamheden bij Beheer- en onderhoudsopgaven of met een V&R project.\n \nNieuwe Gebouwen: Zie de eisen in de RWS Basisspecificatie Gebouw. \n\nBasisspecificatie Gebouw: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/1024 ",null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[8,"Toepassen RTD1033 verduurzaming Beton.",null,"Op alle werkzaamheden met betrekking tot beton is RTD 1033 van toepassing. ",null,null,null,"Dit is al geborgd in de RTD 1033. \n\nDe RTD 1033 bevat o.a. de MKI-plafondwaarden voor betonmortels en betonproducten en eisen aan recycling van beton. Let op dat deze RTD apart benoemd wordt in het contract. \n\nRTD 1033: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5749 ",null,null,null,null,"Duurzaam materiaalgebruik "]
[9,"Hanteren WEEELABEX certificering ",null,"De installaties dienen verwerkt te worden door een verwerkingsbedrijf dat WEEELABEX gecertificeerd is. \n",null,null,null,"Dit is al geborgd in de Europese WEEE-richtlijn (Waste Electrical and Electronic Equipment). Optioneel kan het projectteam de aannemer vragen om de hergebruiks- en recyclingpercentages te rapporteren. \n\nEuropese WEEE-richtlijn: https://environment.ec.europa.eu/topics/waste-and-recycling/waste-electrical-and-electronic-equipment-weee_en",null,null,null,null,"Hergebruik , Recyclen"]
[10,"Duurzame wegverharding toepassen",null,"Gebruik in het contract bijlage “Maximale MKI – waarde asfalt per m2 per wegvak” over de maximale MKI-waarden uit de vigerende versie van de Eisen Bovenbouw.",null,null,null,"Dit is al geborgd in de vigerende versie van de Basisspecificatie Eisen aan de componenten van de Rijksweg, eisen bovenbouw (21 t/m 24) in eis SYS-1909.\n\nBasisspecificatie Eisen aan de componenten van de Rijksweg, eisen bovenbouw (21 t/m 24): https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5518 \n",null,null,null,null,"Duurzaam materiaalgebruik "]
[11,"Toepassen duurzaam bouwmaterieel ",null,"Het projectteam dient in par. 5.2.8 van de VSP de pelotoneisen m.b.t. duurzaam materieel op te nemen in het contract. ",null,null,null,"Dit is al geborgd in: par. 5.2.8. van de VSP pelotoneisen m.b.t duurzaam materieel. \nDeze is te vinden in het Contractenbuffet: https://corporate.intranet.rws.nl/Kennis_en_Expertise/Inkoop/Inkoopspecialist/Inkoopdocumenten/Contractenbuffet/\n\n\n",null,null,null,null,"Duurzaam materieel"]
[12,"Toepassen duurzaam bouwmaterieel ",null,"Het projectteam dient in par. 5.2.8 van de VSP de koplopereisen m.b.t. duurzaam materieel op te nemen in het contract. ",null,null,null,"Dit is al geborgd in: par. 5.2.8. van de VSP de koplopereisen m.b.t. duurzaam materieel over. \nDeze is te vinden in het Contractenbuffet: https://corporate.intranet.rws.nl/Kennis_en_Expertise/Inkoop/Inkoopspecialist/Inkoopdocumenten/Contractenbuffet/\n",null,null,null,null,"Duurzaam materieel"]
[13,"MKI als BPKV-criterium",null,"Werken die worden aanbesteed door middel van beste prijs kwaliteit verhouding (BPKV), dienen de milieukostenindicator (MKI) als BPKV-criterium toe te passen met een gewicht van ten minste 25% (PPO) of 35% (GPO) t.o.v. de totale kwaliteitswaarde. ",null,null,null,"Dit is al geborgd in de managementcontracten van GPO en PPO. \n\nVoor E&C en D&C contracten zijn hiertoe standaard teksten opgenomen in de Aanbestedingsleidraad en de VSP. De Handleiding Aanbesteden met MKI legt uit hoe je MKI-berekeningen kunt opstellen in zowel de planfase als de contractvoorbereiding. Voor nu kun je meer informatie vinden in de Handreiking Klimaatneutraal en Circulair Inkopen: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257",null,null,null,null,"Circulair ontwerpen"]
[14,"Variantenafweging o.b.v. MKI",null,"Het projectteam dient MKI-waarde als criterium mee te nemen bij het afwegen van varianten en het maken van ontwerpkeuzes. ",null,null,null,"Dit is al geborgd in de Aanpak Duurzaam GWW. Vanuit deze aanpak is het verplicht om duurzaamheid (MKI-waarde) mee te nemen in het afwegen en toetsen van varianten. \n\nMet een MKI-berekening krijg je inzicht in de milieu-impact over de hele levenscyclus (van winning grondstoffen tot aan sloop en recycling). Hiermee kan de impact op het milieu net zo volwaardig worden meegewogen als de impact op kosten, veiligheid en beschikbaarheid. Deze verplichting volgt uit een aantal afspraken die gemaakt zijn tussen RWS en de beleidsDG’s:\n• Vanuit Aanpak duurzaam GWW is het verplicht om duurzaamheid mee te nemen in het afwegen en toetsen. \n• Vanuit de opdrachtbrief tranche 4 VenR van 8 mei 2019, bijlage 1, zijn de thema’s CO2-footprint en waardebehoud materialen verplicht. \n\nDe Handleiding Aanbesteden met MKI legt uit hoe je MKI-berekeningen kunt opstellen in zowel de planfase als de contractvoorbereiding. \n\nVoor nu kun je meer informatie vinden in de Handreiking: Klimaatneutraal en Circulair Inkopen: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257\n\nGa bij het maken van het ontwerp ook na of het verstandig is om robuust (toekomstbestendig) of juist slank (weinig materiaal) te bouwen.",null,null,null,null,"Circulair ontwerpen"]
[15,"Toepassen nette demontage geleiderails ",null,"Neem eis SYS-02924 op in het contract: \"De te verwijderen, herbruikbare stalen Geleiderail dient zodanig te zijn gedemonteerd dat alle componenten, met uitzondering van bevestigingsmaterialen, van deze Geleiderail herbruikbaar zijn conform NPR 5191.\"",null,null,null,"Dit is al geborgd in de Basisspecificatie Eisen aan de componenten van de Rijksweg, eisen voertuigkering (40): https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5518. \n\nZie ook de Handleiding circulair inkopen stalen geleiderails: https://samenwerken.sp01.intranet.rws.nl/sites/vpr0000985/Bijlagen bij V50/Handleiding circulair inkopen stalen geleiderails.pdf. Deze handleiding maakt onderdeel uit van de Handreiking Klimaatneutraal en circulair inkopen:  https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257.\nDe standaard geeft aan dat alle herbruikbare geleiderails dusdanig gedemonteerd moeten worden dat ze voor hergebruik in aanmerking komen. Dat betekent niet langer 'knippen' en in de oud ijzer bak, maar netjes demonteren. De verwachting is dat dit er in combinatie met de hoge staalprijzen en aanbesteden met MKI toe leidt dat de gedemonteerde geleiderails gerenoveerd en hergebruikt worden. \n\n\n\n",null,null,null,null,"Hergebruik "]
[16,"Inventariseer duurzaamheidskansen en bepaal ambitie",null,"Het projectteam dient gezamelijk met de regio duurzaamheidskansen te inventariseren op verschillende ambitieniveaus (duurzaamheidsaanpak peloton, koploper of innovatie), bijvoorbeeld door het uitvoeren van een omgevingswijzer- en/of ambitiewebsessie. De ambitie moet vervolgens bepaald worden. \n\n",null,null,null,"Rijkswaterstaat is aangesloten bij de Aanpak Duurzaam GWW en past deze standaard toe in projecten. We hebben collega's die een omgevingswijzer- en/of ambitiewebsessie kunnen faciliteren. Daarvoor kun je aankloppen bij je duurzaamheidscoördinator of het Steunpunt duurzaamheid.\nAlle maatregelen die in deze KES en Inspiratielijst Duurzaamheid onder duurzaamheidsaanpak peloton staan, zijn de basis. Het inventariseren van kansen is vooral belangrijk in de planfase, maar ook later is het mogelijk om kansen te inventariseren of te herijken. ",null,null,null,null,"Circulair ontwerpen"]
[17,"Benutten leerruimte  voor duurzaamheidsdoelstellingen ",null,"Het projectteam dient leerruimte op te nemen in het contract en deze te benutten voor de duurzaamheidsdoelstellingen van RWS. \n",null,null,null,"In het model-prestatiecontract/Basisonderhoudscontract (BOC) staat de leerruimte in Annex XVIII. Iets vergelijkbaars kan ook in ander soortige contracten worden opgenomen.\nRaadpleeg de Handleiding Leerruimte. Deze vind je in de handreiking klimaatneutraal en circulair inkopen: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257",null,null,null,null,"Heroverwegen"]
[18,"Uitvoeren energiescan ",null,"Het projectteam dient een energiescan uit te voeren en af te stemmen met de beheerder welke maatregelen worden uitgevoerd.  ",null,null,null,"Zie de standaard specificatie ingenieursdiensten duurzaamheid te vinden in de Handreiking Klimaatneutraal en Circulair Inkopen. https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257 \n\nInformatie over het gas- en elektriciteitsverbruik (per kwartier) van aansluitingen of objecten is beschikbaar in het programma Esight onder beheer van het Coördinatie Bureau Energie binnen de CD. \nTevens zijn energiescans van vele grote objecten beschikbaar in DISK. ",null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[19,"Toepassen energie arme technieken",null,"Het projectteam dient technieken toe te passen waarbij geen energie nodig is om functies uit te voeren. Bijvoorbeeld grendels in bruggen voor het creëren van oplegdruk op het brugdek, zodat de houddruk niet meer nodig is.\n",null,null,null,"Deze maatregel kan volgen uit de energiescan. ",null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[20,"Centraliseren bediening ",null,"Het projectteam dient te onderzoeken of door het centraliseren van de bediening het totale energieverbruik (van individuele gebouwen) verminderd kan worden. ",null,null,null,0,null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[21,"Uitschakelen niet in bedrijf zijnde componenten ",null,"Elektrische componenten van de installaties dienen te zijn uitgeschakeld wanneer deze niet in bedrijf zijn.",null,null,null,"Installaties staan nu vaak in een stand-by functie waarbij ze energie verbruiken en uiteindelijk minder lang mee gaan. ",null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[22,"Aanzetten ECO-modus ",null,"De no-breakinstallatie van installaties dient in de ECO-modus te staan. \n\n",null,null,null,"Bij gebruik van de ECO-modus is er een korte vertraging tussen het uitvallen van de voeding en het leveren van voeding door de no-break installatie. Vertraging tot aan 15 ms volgens https://www.constantpowerservices.com/questions/15-what-is-eco-mode-on-a-ups-system.",null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[23,"Genereren inzicht in Power Quality ",null,"Pas een E-Power systeem toe (verbeteren stroomkwaliteit voor achterliggende installaties waardoor deze efficiënter draaien).\n",null,null,null,"Dit is alleen relevant voor installaties met een zeer hoog stroomverbruik. ",null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[24,"Vervangen no-breakvoorzieningen ",null,"De no-breakvoorziening dient vervangen te worden.\n\n",null,null,null,"In afstemming met beheerder bepalen of deze aan vervanging toe is. Nieuwe no-breakvoorzieningen zijn over het algemeen 90% zuiniger. \n",null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[25,"Toepassen testregime ventilatoren ",null,"De ventilatoren dienen niet vaker getest te worden dan het fabrikantvoorschrift voorschrijft. ",null,null,null,"Indien de ventilatoren al gedraaid hebben, hoeven deze niet apart getest te worden. ",null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[26,"Toepassen intelligente startsystemen ",null,"De aandrijving van installaties dienen voorzien te zijn van een intelligent startsysteem om het piekvermogen te verlagen, bijvoorbeeld door verschillende installaties ná elkaar te laten opstarten in plaats van tegelijkertijd. ",null,null,null,0,null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[27,"Minimaliseren (kast) verwarming ",null,"Installaties in buitenopstellingskasten die vorst- en condensvrij moeten zijn, dienen zoveel mogelijk in één kast of station te worden geplaatst om het te klimatiseren volume te minimaliseren. Alleen buitenopstellingskasten met dergelijke installaties dienen te zijn voorzien van (kast)verwarming. ",null,null,null,0,null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[28,"Toepassen spanningsverlaging ",null,"De terreinverlichting van het Object dient te worden voorzien van een spanningsverlager. ",null,null,null,0,null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[29,"Minimaliseren hoogteverschil brug",null,"De Brug dient een zo klein mogelijk hoogteverschil te hebben, zodat het verkeer minder energie hoeft te gebruiken. ",null,null,null,0,null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[30,"Dynamische (vaar)wegindeling",null,"Maak gebruik van een dynamische (vaar)wegindeling, om de beschikbare ruimte efficiënter te benutten. ",null,null,null,"Met name interessant als tijdelijke maatregel tijdens de uitvoering.",null,null,null,null,"Heroverwegen"]
[31,"Gebruik extra/kleinere pompen ",null,"Het projectteam dient te onderzoeken of de hellingkelders van het Object voorzien kunnen worden van pompen met een kleinere capaciteit, zodat er niet altijd grote pompen hoeven te worden aangezet. ",null,null,null,"Doorslaggevend hierin is materiaalgebruik versus energieverbruik.",null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[32,"Hanteren minimale lichtstroom ",null,"De verkeersbuisverlichting dient te zijn ontworpen conform de NSVV Richtlijn Tunnelverlichting versie 2023.",null,null,null,"Verlichting Veilige Ruimte dient in LED uitgevoerd te zijn met een minimale specifieke lichtstroom van x lumen per Watt.\nVoorbeeld voor een tunnel: Verlichting Verkeersbuis dient in LED uitgevoerd te zijn met een minimale luminantie van 200 lumen per Watt.\n",null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[33,"Uitschakelen Verlichting Veilige Ruimte Object",null,"De verlichting Veilige Ruimte Object dient uitgeschakeld te zijn buiten noodsituaties en servicebezoek.",null,null,null,"Specifieke eis om te voorkomen dat verlichting altijd aan staat.",null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[34,"Gebruikmaken natuurlijke ventilatie en koeling in gebouwen",null,"De klimaatinstallatie dient gebruik te maken van natuurlijke ventilatie en koeling.",null,null,null,"Deze eis zorgt voor energiebesparing van de klimaatinstallatie en zorgt er voor dat er beter wordt nagedacht over mogelijke natuurlijke ventilatie en koelingsopties. \n\n",null,null,null,null,"Duurzame energiebron "]
[35,"Gebruikmaken restwarmte ",null,"De klimaatinstallatie dient restwarmte van technische installaties in te zetten als primaire verwarming van gebouw(en).",null,null,null,"Voorkomt verspilling van restwarmte waarna andere ruimtes actief verwarmd moeten worden.\n\nDit kan door bijv. een Warmte Terug Wininstallatie (WTW) aan te brengen die de warmte uit de uitgaande stroom haalt (zowel uit lucht- als waterstromen).\n",null,null,null,null,"Duurzame energiebron "]
[36,"Gebruikmaken condensvrije behuizingen ",null,"De camera's van cameracontrolesystemen van het object dienen te zijn voorzien van condensvrije behuizingen. ",null,null,null,"Condensvrije behuizing voorkomt de noodzaak van verwarming van de camera.",null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[37,"Energieopslag ",null,"Het projectteam dient te onderzoeken of een energieopslagsysteem wenselijk is om de noodstroomvoorziening te vervangen en/of minder afhankelijk te zijn van het elektriciteitsnet.\n",null,null,null,0,null,null,null,null,"Duurzame energiebron "]
[38,"CO2-uitstoot beperken omleidingsroutes",null,"Het projectteam dient bij de afweging voor omleidingsroutes ook de CO2-uitstoot mee te nemen.",null,null,null,0,null,null,null,null,"Heroverwegen"]
[39,"Veranderen modaliteit",null,"De regio/het projectteam dient te onderzoeken of andere vormen van vervoer kunnen fungeren als alternatief voor de uitbreiding van het Object. ",null,null,null,0,null,null,null,null,"Heroverwegen"]
[40,"Belasting op object verminderen",null,"De regio/het projectteam dient te onderzoeken hoe het verkeer verspreid kan worden over andere delen van het netwerk, zodat de belasting op het Object wordt verminderd. ",null,null,null,0,null,null,null,null,"Heroverwegen"]
[41,"Toepassen automatische smeersystemen",null,"Het object dient te worden voorzien van automatische smeersystemen, zodat de reisbewegingen van onderhoudspersoneel worden verminderd.",null,null,null,"Reduceert hoogstwaarschijnlijk onderhoudskosten. ",null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[42,"Transportafstanden beperken",null,"Het projectteam dient te onderzoeken hoe de transportafstanden van materialen beperkt kunnen worden. ",null,null,null,0,null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[43,"Noodstroomaggregaat op waterstof",null,"Indien het niet mogelijk is om het noodstroomaggregaat uit te faseren, dient een noodstroomaggregaat op waterstof toegepast te worden. ",null,null,null,0,null,null,null,null,"Duurzame energiebron "]
[44,"Toepassen reflecterend asfalt",null,"De Wegverharding in de Tunnel dient te worden onderhouden met reflecterend asfalt. ",null,null,null,"Witte steentjes reflecteren het licht van voertuigen, waardoor de tunnels met minder energie verlicht kunnen worden. Het is van belang om de milieu-impact van reflecterend asfalt af te wegen tegen energiebesparing. ",null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[45,"Uitvoeren herbruikbaarheidsscan",null,"Het projectteam dient een herbruikbaarheidsscan uit te voeren, zodat inzichtelijk wordt gemaakt wat de vrijkomende en herbruikbare onderdelen zijn. Bepaal daarna wat je met de uitkomsten doet. ",null,null,null,"Ga eerst na of er al een herbruikbaarheidsscan is uitgevoerd voor het object. Dit kan bijvoorbeeld zijn gedaan tijdens de instandhoudingsinspectie. \nDe herbruikbaarheidsscan is op dit moment beschikbaar voor de volgende objecten: Viaduct (ligger en plaat), duiker, vaste betonnen brug, vaste stalen brug, beweegbare brug, schutsluis, tunnel (civiel), damwand. Mocht je van een ander objecttype een herbruikbaarheidsscan willen laten maken, neem dan voor de mogelijkheden contact op met Wilma Middel. \nVoor het laten uitvoeren van de herbruikbaarheidsscan is een standaard uitvraagtekst beschikbaar. Zie de standaard specificatie ingenieursdiensten duurzaamheid te vinden in de Handreiking Klimaatneutraal en Circulair Inkopen (https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257).  \nEr is een e-learning in de maak over het laten uitvoeren en inkopen van de herbruikbaarheidsscan. Voor meer informatie: Wilma Middel.\nOpties wat je met de vrijkomende onderdelen kan doen: zelf weer toepassen, op een marktplaats zetten (zoals de Nationale Bruggenbank), de aannemer stimuleren deze her te gebruiken of laten vervallen aan de aannemer. \nSpecifiek voor schaarse onderdelen (zoals PLC's) is het verstandig ze te bewaren. Er wordt aan gewerkt hier ook overzicht van te krijgen. Voor meer informatie: Wilma Middel.",null,null,null,null,"Hergebruik , Recyclen"]
[46,"Inzicht in materiaalstromen ",null,"De in- en uitgaande materiaalstromen dienen inzichtelijk te worden gemaakt door de opdrachtnemer conform de Leidraad paspoorten voor de bouw van Platform CB'23, waarbij tenminste de volgende componenten inzichtelijk zijn gemaakt:                                                                                                                                                           \n\nIngaand: soort materiaal, kwaliteit, constructieberekeningen, hoeveelheid, de wijze van montage, samenstelling, ontwerp, herkomst, locatie in de sluis, merk of producent.\n \nUitgaand (ten behoeve van hergebruik): hoeveelheid, restlevensduur, kwaliteit, merk of producent. \n\nLever deze informatie aan de beheerder. Zorg dat deze informatie gedeeld kan worden binnen en buiten RWS. \n\n",null,null,null,"Overweeg om te vragen om foto’s te laten maken van nieuwe constructies/ onderdelen bij aanleg en groot onderhoud. Op foto’s kun je namelijk goed zien hoe iets in elkaar zit/ heeft gezeten en hoe het bij hergebruik weer moet worden opgebouwd. De foto’s kunnen worden toegevoegd aan het elektronisch opleverdossier. \n\nLet op: er kan overlap zijn op het gebied van rapportage met andere eisen (standaardeisen m.b.t. rapportage over vrijkomende materialen in de VSP). \n\nHet Programma CE in de GWW werkt aan het ontwikkelen van een datastrategie en het materialenpaspoort. Hiervoor is behoefte aan leerprojecten. Neem contact op met het Programma CE via circulair@rws.nl als je leerruimte in je project wil aanbieden. We hebben nu vooral behoefte aan leerprojecten bij viaducten (prefab liggers), damwanden of geleiderail. Daarnaast project die veel beton en staal toepassen. ",null,null,null,null,"Hergebruik , Recyclen"]
[47,"Onderdelen verwijderen t.b.v. hergebruik",null,"De Opdrachtnemer dient de her te gebruiken onderdelen zo te verwijderen dat ze hergebruikt kunnen worden. ",null,null,null,"Zie bijvoorbeeld de eis van nette demontage van geleiderails (SYS-02924): \"De te verwijderen, herbruikbare stalen Geleiderail dient zodanig te zijn gedemonteerd dat alle componenten, met uitzondering van bevestigingsmaterialen, van deze Geleiderail herbruikbaar zijn conform NPR 5191.\"\n\n",null,null,null,null,"Hergebruik "]
[48,"Hergebruik componenten installaties faciliteren",null,"De her te gebruiken componenten van de installatie dienen zodanig verwijderd en gereset te zijn dat toegangsgegevens, die opgeslagen zijn in de software van de her te gebruiken componenten onherstelbaar verwijderd zijn.",null,null,null,0,null,null,null,null,"Hergebruik "]
[49,"Gebruik vrijkomende objecten, onderdelen en materialen ",null,"Het projectteam dient te zorgen dat vrijkomende objecten, onderdelen en/of materialen hoogwaardig worden ingezet.\n",null,null,null,"Opties zijn: zelf weer toepassen, op een marktplaats zetten (zoals de Nationale Bruggenbank en DuSpot) of de aannemer stimuleren deze (te laten) her te gebruiken. \nMeestal geldt: hoe hoogwaardiger het hergebruik (bijvoorbeeld een nieuw leven met dezelfde functie in plaats van laagwaardig hergebruik als verhardingslaag onder het asfalt), hoe beter voor het milieu. Uiteraard moet je kritisch blijven op de milieueffecten van de processen die nodig zijn voor het hoogwaardig hergebruik.\nSpecifiek voor schaarse onderdelen (zoals PLC's) is het verstandig ze te bewaren. Er wordt aan gewerkt overzicht te krijgen van de in beheer zijnde schaarse onderdelen. Voor meer informatie: Wilma Middel.\nEr zijn in Nederland twee Bruggenbanken. RWS gebruikt de Nationale Bruggenbank: https://www.nationalebruggenbank.nl/. Zet je vrijkomende brug of onderdelen het liefst zo vroeg mogelijk op de bruggenbank zodat mensen hier op kunnen anticiperen. Je kunt daarbij aangeven wanneer de onderdelen vrijkomen. \nLet er hierbij ook op dat opdrachtnemer voldoende tijd heeft om een afzet project te vinden voor de materialen of her te gebruiken in het project en hou hier dus rekening mee bij het opstellen van de planning. ",null,null,null,null,"Hergebruik , Recyclen"]
[50,"Huren producten ",null,"Het projectteam dient de mogelijkheden inzichtelijk te maken voor het huren van het object in plaats van kopen (infra-as-a-service). ",null,null,null,"Hier wordt mee geëxperimenteerd binnen het partnerprogramma De Circulaire Weg: https://decirculaireweg.nl/.",null,null,null,null,"Heroverwegen"]
[51,"Toepassen Slim breken van beton",null,"Voor het object dient het terugwinnen van beton te worden uitgevoerd conform Slim breken van beton. ",null,null,null,"Met Slim breken worden grond, zand en cement teruggewonnen uit beton. ",null,null,null,null,"Recyclen"]
[52,"Faciliteren emissieloze bouwplaats / Laadinfrastructuur",null,"Het projectteam dient de mogelijkheden voor laadvoorzieningen in kaart te brengen en indien gewenst de aanvullende netaansluitingen t.b.v. de realisatiefase vroegtijdig te organiseren en/of aan te vragen. ",null,null,null,"Door zoveel mogelijk met geëlektrificeerd gereedschap en bouwmachines te werken streven we naar een emissieloze bouwplaats; d.w.z. zonder uitstoot van fossiele brandstoffen. Door op lage MKI uit te vragen wordt het gebruik van elektrische gereedschappen en voertuigen bevorderd.\nDoor een voldoende zware elektrische aansluiting vooraf aan te brengen of bijv. een tijdelijk zonnepark, is opladen van voertuigen mogelijk. Ook zijn er bedrijven die tijdelijke accucapaciteit kunnen leveren, bijv. Skoon.                                                                                                                                                                                                                                     Hierbij geldt de  prioritering dat de opdrachtnemer zelf de benodigde laadvoorzieningen regelt, dat anders bestaande al dan niet openbare laadvoorzieningen uit de omgeving worden gebruikt, en als laatste dat Rijkswaterstaat (eventueel tijdelijke) laadvoorzieningen realiseert.\n\nZie ook de Handboek Laadpakket Zwaardere Bedrijfsvoertuigen, deze is op te vragen bij Steunpunt duurzaamheid. ",null,null,null,null,"Duurzame energiebron "]
[53,"Terugwinnen energie uit warmte ",null,"Het projectteam dient de mogelijkheden voor het terugwinnen van energie uit de warmte van elektrische installaties inzichtelijk te maken, met als doel het terugwinnen van energie op te nemen in het contract. \n",null,null,null,0,null,null,null,null,"Duurzame energiebron "]
[54,"Terugwinnen energie uit beweging",null,"Het projectteam dient de mogelijkheden voor het terugwinnen van energie uit de bewegingen van mechanische installaties inzichtelijk te maken, met als doel om terugwinnen van energie op te nemen in het contract. ",null,null,null,"Deze maatregel wint weinig energie in het geval van een brug, vanwege het uitbalanceren. Voor sluis kan dit onderzocht worden. Mogelijkheden hiervoor zijn o.a. een Warmte Krachtkoppeling (WKK)",null,null,null,null,"Duurzame energiebron "]
[55,"Toepassen warmte-koude opslag",null,"Het Object dient te worden voorzien van een warmte-koude opslag (WKO).",null,null,null,"Warmte en kou kan met een WKO in de bodem worden opgeslagen. Later kan zowel de warmte als de kou worden gebruikt voor verwarming en/of koeling van omliggende gebouwen. ",null,null,null,null,"Duurzame energiebron "]
[56,"Koelen met rivierwater",null,"Het Object dient gekoeld te worden met water uit de river in plaats van luchtkoeling met airco's. ",null,null,null,0,null,null,null,null,"Duurzame energiebron "]
[57,"Duurzaam verwarmen gebouwen ",null,"Voor verwarming van het gebouw mag geen gebruik gemaakt worden van fossiele brandstoffen.  ",null,null,null,"Kantoorgebouwen moeten vanaf 2023 minimaal energielabel C hebben. (toevoegen link website RVO). Het kan daarom in bepaalde situatie verplicht zijn om deze eis (of specifieker, bijv. het toepassen van een warmepomp) op te nemen. ",null,null,null,null,"Duurzame energiebron "]
[58,"Inzichtelijk maken milieueffecten repareren, renoveren of vervangen",null,"Maak inzichtelijk of het bij (groot) onderhoud vanuit milieuoogpunt verstandig is om onderdelen of systemen te repareren, renoveren of vervangen die nog geen einde levensduur hebben bereikt.",null,null,null,"Nu worden onderdelen bij groot onderhoud soms vervangen vóór het bereiken van hun einde levensduur. Aan de ene kant kan het langer mee laten gaan van een onderdeel milieuwinst opleveren. Aan de andere kant kan het bijvoorbeeld ook negatieve milieueffecten hebben als meerdere keren onderhoud gepleegd moet worden (dus pas iedere keer als een onderdeel zijn einde levensduur heeft bereikt), als dat leidt tot het moeten omvaren voor auto's of schepen (met de nodige uitstoot tot gevolg).",null,null,null,null,"Heroverwegen"]
[59,"Aanbodgestuurd ontwerpen",null,"Het projectteam dient inzichtelijk te maken of er aanbodgestuurd kan worden ontworpen.",null,null,null,"Denk hierbij aan ontwerpen met vrijkomende/ vrijgekomen onderdelen of materialen uit het eigen of een ander project. Zie ook de KES over de herbruikbaarheidsscan. Een voorbeeld is ontwerpen met gebiedseigen grond.\nDenk hierbij ook aan ontwerpen met hetgeen er al is en nog een tijd mee kan, zoals gebruikmaking van de bestaande onderbouw. \n\nJe houdt hier het liefst zo vroeg mogelijk (planfase) al rekening mee, maar je kunt dit ook op het laatste moment nog realiseren.\nHergebruikte onderdelen kunnen uit je eigen project komen, van een ander RWS-project of van een marktplaats, zoals de Nationale Bruggenbank.",null,null,null,null,"Heroverwegen, Hergebruik , Duurzaam materiaalgebruik "]
[60,"In acht nemen toekomstige ontwikkelingen ",null,"Het projectteam dient relevante toekomstige ontwikkelingen mee te nemen in de uitwerking van de alternatieven/varianten en indien relevant, extra robuust en/of klimaatadaptief te ontwerpen. ",null,null,null,"Wees je ervan bewust dat het merendeel van de RWS-kunstwerken wordt vervangen omdat deze functioneel niet meer voldoen, terwijl het einde van de technische levensduur nog niet bereikt is. Beschouw daarom toekomstige ontwikkelingen als: grotere of hogere vrachtwagens, toename of juist afname vrachtvervoer, plaatsen van zonnepanelen, inzet van bermen voor biodiversiteit, uitbreidbaarheid in de toekomst, smart mobility oplossingen (weg/water) en digitale camera’s ten behoeve van smart mobility toepassingen. Denk wat betreft klimaatadaptatie bijvoorbeeld aan: capaciteit omloopriolen, doorlaatcapaciteit bermen, hoogte keringen en robuuste hemelwaterafvoer. \n\n\n\n\n",null,null,null,null,"Heroverwegen, Levensduurverlenging, Circulair ontwerpen"]
[61,"Levensduurverlengende maatregelen in beeld",null,"Het projectteam dient een extra uitgebreide onderhoudsinspectie op te nemen in het contract, zodat levensduurverlengende maatregelen in beeld kunnen worden gebracht. ",null,null,null,0,null,null,null,null,"Levensduurverlenging"]
[62,"Goed onderhoud voegovergangen",null,"Het projectteam dient de bijlage basisonderhoud voegovergangen op te nemen in het contract. ",null,null,null,"In de bijlage basisonderhoud voegovergangen wordt toegelicht hoe onderhoud dient plaats te vinden en hoe toestandsinspecties uitgevoerd dienen te worden en gerapporteerd dienen te worden. De bijlage is te vinden op: https://corporate.intranet.rws.nl/Kennis_en_Expertise/Kennisvelden/Bouw_en_Onderhoudstechnologie/Bruggen_en_Viaducten/Verbetertraject_voegovergangen/ ",null,null,null,null,"Levensduurverlenging"]
[63,"Trade Off Analyse voegovergang",null,"Het type voegovergang dient voorgeschreven te worden op basis van een Trade Off Analyse.",null,null,null,"Binnen RWS loopt een Verbetertraject voegovergangen, omdat een slechte voeg nadelig is voor de levensduur van het gehele kunstwerk.De Trade Off Analyse is meestal te vinden in DISK. Van belang is dat deze wordt gereviewed en zo nodig wordt geactualiseerd. Ook moet getoetst worden of de TOA nog goed aansluit bij de scope van het project (bijv. wijziging type deklaag asfalt kan invloed hebben op keuze voegconcept). Indien TOA er niet is, deze alsnog laten opstellen door adviseur. Kan ook ingekocht worden bij Nebest of IV-Infra (zij hebben ruime ervaring binnen IAK opgedaan). Nieuwe TOA’s laten toetsen door deskundige adviseur (GPO: Barry Doorn, Bij PPO: nntb) ",null,null,null,null,"Levensduurverlenging"]
[64,"Toepassen hitte- en koubestendige componenten ",null,"Alle componenten van het Object dienen hitte- en koubestendig te zijn. Indien de componenten buiten staan dienen ze goed te functioneren tussen de -15/+40 graden Celsius. \n",null,null,null,0,null,null,null,null,"Levensduurverlenging"]
[65,"Afwerken waterdicht",null,"Het object dient waterdicht te zijn afgewerkt. ",null,null,null,"Maatregel geldt voornamelijk voor bruggen en viaducten, maar ook voor onderdoorgangen, duikers en in mindere mate voor grondkeringen, tunnels, sluizen e.d. Zwakke plekken, zoals koppen van prefab liggers, opleggingen en landhoofden beter waterdicht afwerken ter voorkoming van indringing, bij slechte voeg. \n",null,null,null,null,"Levensduurverlenging"]
[66,"Toepassen verjongingscreme asfalt ",null,"De Wegverharding dient te worden onderhouden met verjongingscreme, zodat de levensduur verlengd kan worden. ",null,null,null,0,null,null,null,null,"Levensduurverlenging"]
[67,"Faciliteren optimaal beheer en onderhoud. ",null,"De onderdelen van het kunstwerk dienen los van elkaar goed inspecteerbaar, onderhoudbaar en uitneembaar te zijn, zodat onderdelen weer hergebruikt of gerepareerd kunnen worden.\n",null,null,null,"Denk aan toegang tot niet-constructieve onderdelen met een kortere levensduur, zoals (componenten van) installaties, kabels en leidingen, hemelwaterafvoer, voegen en opleggingen en tot kritieke constructieve verbindingen zoals tuikabelverbindingen en geboute verbindingen. Denk ook aan gebruik van universele aansluitingen.",null,null,null,null,"Levensduurverlenging"]
[68,"Voorkomen overbelading",null,"Het projectteam dient te toetsen dat de opdrachtnemer niet overbelaadt, conform de standaard contracteisen. ",null,null,null,"Het blijkt dat overbelading door onze opdrachtnemers ondanks de standaard eis nog steeds voorkomt, wat de levensduur van het asfalt sterk vermindert.",null,null,null,null,"Levensduurverlenging"]
[69,"Dwarskrachtversterking toepassen",null,"De bestaande brug/viaduct dient constructief te worden versterkt door middel van een dwarskrachtversterking bij de liggers. ",null,null,null,"Door deze maatregel kan je vervangingen voorkomen. ",null,null,null,null,"Levensduurverlenging"]
[70,"Levensduurverlengend onderhoud betonconstructie",null,"Er dient levensduurverlengend groot onderhoud toegepast te worden bij een betonconstructie, bijv. kathodische bescherming. ",null,null,null,0,null,null,null,null,"Levensduurverlenging"]
[71,"Beschouwing op herberekening",null,"Indien uit de herberekening blijkt dat het kunstwerk net niet voldoet, dient het projectteam na te gaan of het kunstwerk behouden kan blijven bij gebruik van andere aannames en/of berekeningsmethodieken. ",null,null,null,"Het kan zijn dat in de initële berekening conservatieve aannames zijn gemaakt, bijvoorbeeld over de belasting en door een lineair-elastische berekening te doen. Door de werkelijke belasting en eventuele schade te meten en nonlineaire en plastische eigenschappen van het materiaal mee te nemen, kan de uitkomst veranderen. ",null,null,null,null,"Levensduurverlenging"]
[72,"Optoppen houten oeverpalen",null,"De houten oeverpalen dienen opgetopt te worden i.p.v. vervangen. ",null,null,null,0,null,null,null,null,"Levensduurverlenging"]
[73,"Hanteren langere uithardingstijd beton",null,"Er dient een langere uithardingstijd voor beton toegepast te worden, waarbij gerekend wordt met de 91 daagse sterkte i.p.v. de 28 daagse sterkte. ",null,null,null,"Er hoeft dan minder cement toegepast te worden. Dit is niet toegestaan vanuit de Eurocode, echter gaan contracteisen boven Eurocode (volgens ROK). Een constructief adviseur moet dan situatie specifiek beoordelen of afwijking Eurocode mogelijk / wenselijk is. Deze maatregel staat niet in de RTD1033. \n\n\n",null,null,null,null,"Duurzaam materiaalgebruik "]
[74,"Toepassen geopolymeerbeton",null,"Voor het Object dient cementloos beton (geopolymeerbeton) voor elementverhardingen en andere niet-constructieve elementen te worden toegepast. ",null,null,null,"Bijvoorbeeld: BKK (8 cm), grasbetontegels (40x60x12 cm), opsluitband (10x20x100 cm), trottoirband (18/20x25 cm), goten.",null,null,null,null,"Duurzaam materiaalgebruik "]
[75,"Constructief toepassen cementloos beton",null,"Voor het Object dient cementloos beton (bijv. geopolymeerbeton) te worden toegepast in de constructie. ",null,null,null,"Aanpak: proeftuin of validatieruimte in een project\nCement heeft het grootste aandeel in de milieu-impact van beton, echter is het toepassen van cementloos beton vaak technisch nog niet mogelijk. ",null,null,null,null,"Duurzaam materiaalgebruik "]
[76,"Alternatieve betonwapening",null,"Er dient een alternatieve wapening voor beton toegepast te worden (bijv. glasvezelwapening, basaltvezelwapening).",null,null,null,"Stalen wapening heeft een groot aandeel in de milieu-impact van beton. ",null,null,null,null,"Duurzaam materiaalgebruik "]
[77,"Optimaal type verharding",null,"Pas de optimale verhardingsoort toe per gebruiksfunctie. ",null,null,null,"Bijvoorbeeld betonverharding waar vaak geremd en opgetrokken wordt.",null,null,null,null,"Duurzaam materiaalgebruik "]
[78,"Toepassen duurzame bewegwijzering ",null,"Bebording en bebakening dient gemaakt te zijn van duurzame materialen.",null,null,null,"Er bestaat een verdringingsreeks. Er loopt een proces om deze op te nemen in de Basisspecificatie Rijksweg. De verdringingsreeks is: 1) hergebruik bestaande bebording en bebakening, 2) inzet gerenoveerde bebording en bebakening, 3) bebording en bebakening van gerecycled staal of aluminium met een minimum massapercentage recyclaat van 40% (staal) respectievelijk 70% (aluminium) en/of biobased met een minimum massapercentage hernieuwbare biomassa van 80%, te bepalen volgens EN 16575:2014 4) inzet nieuwe bebording en bebakening van primaire (virgin) grondstoffen, bij staal meer dan 60% en bij aluminium meer dan 30% van de massa.",null,null,null,null,"Duurzaam materiaalgebruik "]
[79,"Duurzame wegmarkering",null,"Pas koudplastische wegmarkering toe i.p.v. thermoplastische wegmarkering.",null,null,null,"Koudplastische wegmarkering heeft een betere (lagere) MKI-waarde dan thermoplastische wegmarkering.",null,null,null,null,"Duurzaam materiaalgebruik "]
[80,"Duurzame wegmarkering",null,"Pas biobased wegmarkering toe i.p.v. thermoplastische wegmarkering.",null,null,null,0,null,null,null,null,"Duurzaam materiaalgebruik "]
[81,"Duurzame wegverharding toepassen",null,"Pas duurzame wegverharding toe, bijv. door toepassen lage temperatuur asfalt, ZOEAB+, groen gas in asfaltcentrale of hergebruik van materiaal uit asfaltlagen.",null,null,null,"Dit wordt beloond door toepassen MKI als gunningcriterium. \nEr wordt ook geexperimenteerd met lignine in asfalt als biobased vervanging van bitumen.",null,null,null,null,"Duurzaam materiaalgebruik "]
[82,"Duurzame wegverharding toepassen",null,"Pas asfalt toe dat geproduceerd is in een emissieloze asfaltcentrale (elektrisch, geothermie of waterstof).",null,null,null,"Dit wordt beloond door toepassen MKI als gunningcriterium. ",null,null,null,null,"Duurzaam materiaalgebruik "]
[83,"Hergebruikte onderdelen toepassen mogelijk maken",null,"Het projectteam dient te onderzoeken of er concessies gedaan kunnen worden aan levensduureisen, betrouwbaarheid en/of uniformiteit om de toepassing van hergebruikte onderdelen mogelijk te maken. ",null,null,null,0,null,null,null,null,"Hergebruik "]
[84,"Toepassen duurzame staalconservering ",null,"Het aanbrengen en verwijderen van staalconservering dient uitgevoerd te worden conform de Handreiking duurzame conservering. \n ",null,null,null,"De handleiding duurzame staalconservering geeft een afwegingskader voor duurzame conservering van staal. De handleiding is te vinden via de volgende link: https://corporate.intranet.rws.nl/Kennis_en_Expertise/Kennis_bij_RWS/Steunpunten/Steunpunt_Conserveringskennis_RSC/Duurzaamheid/. Je kunt op basis van de handreiking een conserveringssysteem eisen, of je kunt eisen dat de aannemer de handleiding toepast bij keuze van de conservering. \n\n",null,null,null,null,"Duurzaam materiaalgebruik "]
[85,"Toepassen duurzame staalconservering ",null,"Er dient kathodische bescherming d.m.v. opofferingsanoden / opgedrukte stroom toegepast te worden. ",null,null,null,"Dit kan een alternatief vormen voor conventionele conservering. Betreft wel een grote energiepost, maar kan mogelijk interessant zijn bij toepassing groene stroom. ",null,null,null,null,"Duurzaam materiaalgebruik "]
[86,"Hoogwaardig inzetten grond en sediment",null,"Het projectteam dient inzichtelijk te maken hoe het vrijkomend sediment/grond zo hoogwaardig (duurzaam) mogelijk kan worden ingezet, bijvoorbeeld ter versterking van de natuur, landbouw of dijkversterking.",null,null,null,"Het gaat hierbij om maximale waarde van grond/ sediment, op biologisch, agronomisch, milieu hygiënisch en fysische kwaliteiten. Onderzoek in de omgeving of gebiedsspecifiek gebruik hierbij aan de orde is. Betrek hierbij een bodemexpert. Mogelijk kan het systeemdynamisch model voor grondstromen hierin inzicht verschaffen.\nLet op: houd ook de balans in de gaten tussen de milieu- en/of natuurwinst en het brandstofverbruik.\n",null,null,null,null,"Duurzaam materiaalgebruik , Recyclen"]
[87,"Toepassen duurzame schrikhekken ",null,"Het projectteam dient te onderzoeken of schrikhekken van duurzaam materiaal toegepast kunnen worden.",null,null,null,"Bijv. schrikhekken gemaakt van natuurvezel / bioplastic",null,null,null,null,"Duurzaam materiaalgebruik "]
[88,"Alternatief voor stalen damwanden",null,"Het projectteam dient af te wegen of de damwanden vervangen kunnen worden door houten damwanden of door een natuurlijke talud oever. \n ",null,null,null,"Houten damwanden zijn duurzamer in vergelijking met stalen damwanden indien de te keren hoogte beperkt is. \n\nIn het rapport LCA en LCC berekening oeverbescherming Hoofvaarweg Lemmer-Delfzijl is een vergelijking gemaakt tussen de milieueffecten van verschillende typen oeverbescherming, waaronder stalen, houten en kunststof damwanden, wel en niet in combinatie met stortsteen. Het rapport is op te vragen via circulair@rws.nl. \nTer info: Houten damwanden gaan 37 tot 43 Jaar mee, bron: milieudatabase.nl. \n",null,null,null,null,"Duurzaam materiaalgebruik "]
[89,"Duurzaam materiaalgebruik ",null,"Er dient onderzocht te worden of gebruik gemaakt kan worden van duurzame materialen, zoals hernieuwbare grondstoffen (biobased zoals hout, vlas, hennep, olifantengras) of gerecycled materiaal.  \n\n",null,null,null,"Je kunt MKI gebruiken als instrument om de impact van verschillende grondstoffen te vergelijken. \nVoorbeelden: Duurzamer beton conform RTD1033, houten damwanden, lignine i.p.v. bitumen in asfalt\n\nHoge sterkte materialen kunnen ook duurzamer zijn indien daardoor minder materiaal nodig is.           \n",null,null,null,null,"Duurzaam materiaalgebruik "]
[90,"Toepassen duurzame geluidsschermen ",null,"Er dienen duurzame geluidsschermen te worden toegepast, conform de handleiding klimaatneutrale en circulaire geluidschermen. ",null,null,null,"De handleiding is opgenomen in de Handreiking Klimaatneutraal en circulair inkopen \nLink naar handleiding: https://samenwerken.sp01.intranet.rws.nl/sites/vpr0000985/Bijlagen%20bij%20V50/Handleiding%20kimaatneutraal%20en%20circulair%20inkopen%20geluidsschermen.pdf. \nLink naar handreiking: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257",null,null,null,null,"Duurzaam materiaalgebruik "]
[91,"Vermijden toepassen SF6",null,"In de schakelkasten dient geen SF6 te worden toegepast. ",null,null,null,0,null,null,null,null,"Duurzaam materiaalgebruik "]
[92,"Sturen op lage MKI",null,"Het projectteam dient op basis van een MKI-berekening in kaart te brengen hoe de milieu-impact beperkt kan worden, en deze maatregelen af te stemmen met de beheerder. ",null,null,null,"Met een MKI-berekening krijg je inzicht in de milieu-impact over de hele levenscyclus (van winning grondstoffen tot aan sloop en recycling). Hiermee kan de impact op het milieu net zo volwaardig worden meegewogen als de impact op kosten, veiligheid en beschikbaarheid. \nDe Handleiding Aanbesteden met MKI legt uit hoe je MKI-berekeningen kunt opstellen in zowel de planfase als de contractvoorbereiding. \n\nKlimaatneutraal en Circulair Inkopen: https://werkwijzerrws.intranet.rws.nl/link/standaard/5257",null,null,null,null,"Circulair ontwerpen"]
[93,"Inzichtelijk maken demontabel ontwerpen",null,"Het projectteam dient de mogelijkheden voor demontabel ontwerpen inzichtelijk te maken, zodat onderdelen makkelijk te vervangen, hergebruiken en te repareren zijn.         ",null,null,null,"Beoordelingsmethode Losmaakbaarheid in de GWW:\nhttps://circulairebouweconomie.nl/wp-content/uploads/2023/02/128350_23-002.604_rep_fin_Versie-1.0-Tool-voor-ontwerpers-1.pdf\n\nLosmaakbaar detailleren: \nhttps://circulairebouweconomie.nl/wp-content/uploads/2023/07/Leidraad_losmaakbaar_detailleren.pdf\n\nDenk hierbij ook aan tijdelijke gebouwen of installatieruimtes. ",null,null,null,null,"Circulair ontwerpen"]
[94,"Gebruik efficiente kabelinfrastructuur ",null,"Er dient een kabelinfrastructuur buiten de tunnel geïntroduceerd te worden om efficiënter om te gaan met kabels. ",null,null,null,"Hierdoor hoeft er minder gegraven te worden bij vervangingen. ",null,null,null,null,"Duurzaam materiaalgebruik "]
[95,"Inzichtelijk maken veranderende functies",null,"Het projectteam dient de gewenste functies nog eens tegen het licht te houden. Is alles echt nodig? Kan het met minder? Dit om de milieu-impact te reduceren. ",null,null,null,"Voorbeelden zijn het vervangen van een beweegbare brug door een vaste brug of het niet meer terugbouwen van een dienstgebouw. Hiermee kan veel geld en milieu-impact bespaard worden.",null,null,null,null,"Heroverwegen"]
[96,"Toepassen 3D printen ",null,"Het projectteam dient te onderzoeken of 3D printen van betonnen onderdelen van het object toegepast kan worden.",null,null,null,"Kan tot milieuwinst leiden omdat er minder volume nodig is, echter wordt er per volume-eenheid wel meer cement toegepast. ",null,null,null,null,"Circulair ontwerpen"]
[97,"Prefabricage toepassen ",null,"Het projectteam dient inzichtelijk te maken wat de mogelijkheden van het toepassen van prefabricage voor het Object is, zodat bouwverliezen gereduceerd kunnen worden.",null,null,null,0,null,null,null,null,"Circulair ontwerpen"]
[98,"Toepassen draadloze componenten ",null,"De installatie van het Object dient te bestaan uit draadloze componenten.",null,null,null,"zelfvoorzienend in elektriciteit, GSM modules voor besturing etc.",null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[99,"Toepassen maximaal benodigd vermogen ",null,"Het Object dient een geïnstalleerd elektrisch vermogen te hebben dat is gedimensioneerd op het maximaal benodigd vermogen van die installatie. ",null,null,null,0,null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[100,"Voldoende uitvoeringstijd voegovergangen",null,"Vervanging van het Voegovergangsysteem van de Brug algemeen dient gerealiseerd te kunnen worden in de beschikbare uitvoeringstijd zonder nadelige gevolgen voor de betrouwbaarheid, beschikbaarheid en levensduur van het voegovergangsysteem.\n",null,null,null,0,null,null,null,null,"Levensduurverlenging"]
[101,"Minimaliseren stromingsweerstand ",null,"De in- en uitstroomopening van het nivelleersysteem van de Sluis dient ondersteund te worden met in de rijrichting van de deur geplaatste schetsplaten, zodat de stromingsweerstand minimaal is. ",null,null,null,0,null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[102,"Verkorten schuttijden sluis",null,"De duur van de schuttijden en het aantal schuttingen van de Sluis dienen te worden verlaagd.",null,null,null,"Aanpak: met een volle kolk schutten, efficient dus minder energie. Getrapt schutten: met extreem weer, kunnen de schepen er sneller door.",null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[103,"Toepassen nivelleerschuiven ",null,"De deuren van de Sluis dienen te worden voorzien van nivelleerschuiven, zodat de weerstand wordt beperkt. ",null,null,null,0,null,null,null,null,"Energiebesparing"]
[104,"Proefdraaien NSA fabrikantvoorschrift ",null,"De NSA (noodstroomaggregaat) dient niet vaker te worden getest dan het fabrikantvoorschrift. ",null,null,null,"In de praktijk gebeurt dit vaker dan noodzakelijk, waardoor extra energie verbruikt wordt. ",null,null,null,null,"Energiebesparing"]